Journal or Publication Title:

Տնտեսության նորաստեղծական զարգացման և ռազմավարական կառավարման հիմնահարցերը․ Հոբելյանական միջազգային գիտաժողովի գիտական հոդվածների ժողովածու (15-17 սեպտեմբերի)

Date of publication:

2025

ISBN:

978-9939-9312-5-8

Additional Information:

Арутюнян Ануш, Harutyunyan Anush

Other title:

Траектория государственной стратегии развития науки Республики Армения ; The Trajectory Of The State Strategy For Science Development Of The Republic Of Armenia

Corporate Creators:

ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտ

Contributor(s):

Պատ․ խմբ․՝ Ռոբերտ Սարինյան

Coverage:

214-235

Abstract:

Ռազմավարության ուսումնասիրությունը պատմության ընթացքում ձևավորվել է որպես բազմաբնույթ մոտեցումներով լի ընկալում, որի առանցքում ընկած է տեսության և պրակտիկայի փոխհարաբերության խնդիրը։ Ժամանակակից ընկալմամբ՝ պետական ռազմավարությունը համարվում է կառավարման բարձրագույն մակարդակ, որը նախատեսված է ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման, ազգային նպատակների իրագործման և երկարաժամկետ անորոշություններին դիմակայելու համար։ Մասնավորապես, գիտության զարգացման պետական ռազմավարությունը դիտարկվում է որպես առանցքային գործիք՝ ազգային մրցունակության, տեխնոլոգիական ինքնիշխանության և տնտեսական աճի ապահովման համար։ Հայաստանի Հանրապետության գիտության ոլորտի ռազմավարական պլանավորումը դարձել է կարևորագույն գործիք՝ հետխորհրդային անցումային փուլում համակարգի վերակառուցման, ֆինանսավորման բարեփոխման, կադրային «ծերացման» խնդրի լուծման և միջազգային ինտեգրման համար։ Թեև 2011-2020 թվականներին մշակվել և իրականացվել են մի շարք ռազմավարական ծրագրեր, որոնք նպաստել են գիտական արտադրողականության աճին և երիտասարդ մասնագետների ներգրավմանը, այդուհանդերձ, առկա են ռազմավարական պլանավորման ցիկլի լուրջ ընդհատումներ (մասնավորապես 2015-2017թթ. և 2020 թվականից հետո ընկած ժամանակահատվածներում)։ ետազոտության հիմնական մասը կազմել է Հայաստանի Հանրապետության գիտության ոլորտի զարգացմանն ուղղված առանցքային պետական փաստաթղթերի՝ ռազմավարությունների, ռազմավարական ծրագրերի և կառավարության որոշումների խորքային ուսումնասիրությունը։ Բովանդակային վերլուծության միջոցով բացահայտվել են գիտական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները, թիրախային ցուցանիշները և ժամանակի ընթացքում դրանց փոփոխությունների դինամիկան։ Իրականացվել է Ռուսաստանի, Չինաստանի, ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի գիտության ռազմավարական առաջնահերթությունների, ինչպես նաև ՀՀ գիտության զարգացման 2011-2015 և 2017-2020 թվականների ռազմավարական ծրագրերի նպատակների և թիրախների համադրումներ։ Հայաստանում գիտության պետական ռազմավարությունը, որպես կայուն զարգացման գործոն՝ դեռևս չունի բավարար ինստիտուցիոնալ հենարան։ Գոյություն ունեցող ծրագրերը մասնակի են, համակարգայնությունը՝ թույլ։ Առկա է ինչպես մարդկային ռեսուրսի, այնպես էլ ֆինանսական ապահովման պակաս։ Այսպիսով, կարելի է ասել, որ անհրաժեշտ է ռազմավարական կառավարումն ամրապնդել՝ ներդնելով երկարաժամկետ և առավել թիրախային ծրագրեր, միջազգային համագործակցություն և կապ տնտեսության իրական հատվածի հետ։ Անհրաժեշտ են կիրառական քայլեր գիտության զարգացման համար՝ ներառյալ կառավարման մոդելների բարելավում և ֆինանսավորման նոր մեխանիզմների ներմուծում։
Изучение стратегии на протяжении истории формировалось как восприятие, наполненное многообразными подходами, в основе которого лежит проблема взаимосвязи теории и практики. В современном понимании государственная стратегия считается высшим уровнем управления, предназначенным для оптимального распределения ресурсов, реализации национальных целей и противостояния долгосрочным неопределенностям. В частности, государственная стратегия развития науки рассматривается как ключевой инструмент для обеспечения национальной конкурентоспособности, технологического суверенитета и экономического роста. Стратегическое планирование научного сектора Республики Армения стало важнейшим инструментом реструктуризации системы, реформирования финансирования, решения проблемы «старения» кадров и международной интеграции в постсоветский переходный период. Несмотря на разработку и реализацию ряда стратегических программ в 2011-2020 годах, способствовавших росту научной продуктивности и привлечению молодых специалистов, в цикле стратегического планирования по-прежнему наблюдаются серьезные сбои (в частности, в периоды 2015–2017 гг. и после 2020 года). Основная часть исследования представляла собой углубленное изучение ключевых государственных документов, направленных на развитие научного сектора Республики Армения: стратегий, стратегических программ и решений правительства. Путем контент-анализа были выявлены основные направления научной политики, целевые показатели и динамика их изменений во времени. Проведено сравнение стратегических приоритетов науки в России, Китае, ЕС и США, а также целей и задач стратегических программ развития науки в Республике Армения на 2011-2015 и 2017-2020 годы. Государственная стратегия развития науки в Армении, как фактор устойчивого развития, до сих пор не имеет достаточной институциональной поддержки. Существующие программы носят фрагментарный, системный и слабый характер. Наблюдается нехватка как кадров, так и финансовой поддержки. Таким образом, можно сказать, что необходимо укрепить стратегическое управление путем внедрения долгосрочных и более целенаправленных программ, международного сотрудничества и связей с реальным сектором экономики. Для развития науки необходимы практические шаги, включая совершенствование моделей управления и внедрение новых механизмов финансирования.
The study of strategies throughout history has evolved as a multifaceted field, centered on the complex relationship between theory and practice. In contemporary scholarship, state strategy is regarded as the highest level of governance, aimed at the optimal allocation of resources, the achievement of national objectives, and the management of long-term uncertainty. Within this framework, a state strategy for the development of science is viewed as a critical instrument for ensuring national competitiveness, technological sovereignty, and sustained economic growth. In Armenia, strategic planning of scientific sector has played a crucial role in restructuring and developing the national research system during the post-Soviet transition period. This process has encompassed reforms in funding mechanisms, efforts to address the aging of scientific personnel, and the integration of Armenian science into international research networks. Although several strategic programs were developed and implemented between 2011 and 2020 (contributing to increased scientific productivity and greater involvement of young researchers) significant disruptions in the strategic planning cycle remain evident, particularly during 2015-2017 and in the period following 2020. The core of this study involves an in-depth analysis of key state policy documents of Armenia, including national strategies, strategic programs, and government decisions promoting scientific sector. Using content analysis, the study identifies the main directions of science policy, key target indicators, and their evolution over time. Comparative analysis is conducted between Armenia’s strategic priorities and those of Russia, China, the European Union, and the United States, as well as between Armenia’s Science Development Strategic Programs for 2011–2015 and 2017–2020. The findings indicate that Armenia’s state science strategy, as a driver of sustainable development, remains constrained by insufficient institutional support. Existing programs are fragmented and weakly coordinated, and both human and financial resources are limited. Strengthening strategic governance therefore requires the introduction of long-term, goal-oriented programs, expanded international cooperation, and closer integration between science and the real sector of the economy. Practical measures are also needed to modernize management models and introduce innovative funding mechanisms.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ ՏԻ

Format:

pdf

Identifier:

click here to follow the link ; oai:arar.sci.am:425868

General note:

Նվիրված ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտի հիմնադրման 70-ամյակին