Journal or Publication Title:

Տնտեսության նորաստեղծական զարգացման և ռազմավարական կառավարման հիմնահարցերը․ Հոբելյանական միջազգային գիտաժողովի գիտական հոդվածների ժողովածու (15-17 սեպտեմբերի)

Date of publication:

2025

ISBN:

978-9939-9312-5-8

Additional Information:

Хачатрян Лиана, Акопян Мушег, Khachatryan Liana, Hakobyan Mushegh

Other title:

Моделирование бизнес-поведения агентов во время перехода к циркулярной экономике ; Modelling The Behaviour Of Business Agents In The Transition To A Circular Economy

Corporate Creators:

ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտ

Contributor(s):

Պատ․ խմբ․՝ Ռոբերտ Սարինյան

Coverage:

154-171

Abstract:

Տնտեսական գործունեության ինտենսիվացումը անխուսափելիորեն բերում է թափոնների ավելացման և բնական ռեսուրսների սպառման։ Այս խնդիրն այսօր արդիական է, քանի որ ռեսուրսները սահմանափակ են, դրանց արդյունավետ օգտագործումը կենսական նշանակություն ունի, իսկ չվերամշակվող թափոնները պահանջում են նոր տարածքներ։ Հայաստանում նույնպես նկատվում է նման միտում․ արտադրությունը զարգանում է, բայց թափոնների կառավարման խնդիրները լուծված չեն ամբողջությամբ։ Սույն հետազոտության նպատակը շրջանաձև տնտեսությանը անցման համատեքստում գործարարների վարքագծի մոդելավորումն է։ Հետազոտության հիմքը Agent-Based Modeling է՝ գործակալների վրա հիմնված շրջանաձև տնտեսության մոդելավորումը։ Հետազոտության շրջանակում ինտուիտիվ կանխատեսման մեթոդով կառուցվել է սիմուլյացիոն մոդել՝ հիմնված թղթի թափոնների վերամշակման սցենարների վրա, հաշվի առնելով շահույթի, ծախսերի, շրջանաձև տնտեսության կայունության և պետական միջամտության գործոնները։ Հետազոտության ընթացքում պարզաբանվել են մի շարք խնդիրներ, մասնավորապես ներկայացվել է շրջանաձև տնտեսության կազմակերպման կարևորությունը թափոնների կառավարման գործում, վերլուծվել է «Agent-Based Modeling» գործիքը շրջանաձև տնտեսության ներդրման նպատակով, ընտրվել են շրջանաձև տնտեսության մոդելի արդյունավետությունը բնութագրող հիմնական տնտեսական ցուցանիշները, մշակվել են Agent-Based Modeling սցենարներ շրջանաձև տնտեսության սիմուլյացիոն մոդելի համար և դուրս են բերվել տնտեսական գործակալների վարքագիծը մոդելավորող գործոնները։ Agent-Based Modeling մոդելը թույլ է տալիս գնահատել, թե ինչպես են տնտեսական գործակալները արձագանքում բնապահպանական քաղաքականություններին, ինչպես է փոխվում նրանց բիզնեսի ռազմավարական կողմնորոշումը՝ պետական խթանիչ գործոնների ուժեղացման պայմաններում։ Մոդելում ներդրված են բազմաշերտ փոխկապակցված ցուցանիշներ՝ տնտեսական, էկոլոգիական և քաղաքական գործոնների համադրմամբ։ Տարբեր սցենարների համեմատությամբ բացահայտվել է, որ շրջանաձև տնտեսության ներդրման արդյունավետությունը զգալիորեն պայմանավորված է քաղաքական միջամտության ինտենսիվությամբ, էկոլոգիական ներդրումների և թափոնների վերամշակման նկատմամբ գործակալների վերաբերմունքի փոփոխությամբ։ Հետազոտության արդյունքները ցույց տվեցին, որ ներկայացված սիմուլյացիոն մոդելի սցենարները էկոլոգիապաշտպան քաղաքականության համար կարող են դառնալ որպես հիմնավորում՝ շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը ուղղված որոշումների ընդունման գործընթացում։ Ինչպես նաև կարող են հիմք հանդիսանալ բիզնես ոլորտում՝ գծային տնտեսությունից դեպի շրջանաձև անցման դժվար որոշման համար
Интенсификация экономической деятельности неизбежно приводит к увеличению объема отходов и истощению природных ресурсов. Эта проблема является актуальной сегодня, поскольку ресурсы ограничены, их эффективно использование имеет жизненно важное значение, а для хранения неперерабатываемых отходов требуются новые земельные участки. Аналогичная тенденция наблюдается и в Армении: производство развивается, но вопросы обращения с отходами не решены в полной мере. Цель данного исследования – смоделировать поведение бизнесменов в контексте перехода к циркулярной экономике. Исследование основано на Agent-Based Modeling, моделирующем циркулярную экономику на основе агентов. В рамках исследования была построена имитационная модель с использованием интуитивного метода прогнозирования, основанного на сценариях переработки бумажных отходов, с учетом таких факторов, как прибыль, затраты, устойчивость циркулярной экономики и государственное вмешательство. В ходе исследования был прояснен ряд вопросов, в частности, продемонстрирована важность организации циркулярной экономики в сфере управления отходами, проанализирован инструмент «Agent-Based Modeling» с целью внедрения циркулярной экономики, выбраны ключевые экономические показатели, характеризующие эффективность модели циркулярной экономики, разработаны сценарии Agent-Based Modeling для имитационной модели циркулярной экономики, определены факторы, моделирующие поведение экономических агентов. Agent-Based Modeling позволяет оценить, как экономические агенты реагируют на экологическую политику, как меняется их стратегическая ориентация в бизнесе в условиях усиления государственных стимулов. Модель включает многоуровневые взаимосвязанные показатели, объединяющие экономические, экологические и политические факторы. Сравнивая различные сценарии, было выявлено, что эффективность внедрения циркулярной экономики в значительной степени определяется интенсивностью политического вмешательства, изменениями в отношении агентов к экологическим инвестициям и переработке отходов. Результаты исследования показали, что представленные сценарии имитационной модели могут служить обоснованием политики охраны окружающей среды в процессе принятия решений, направленных на защиту окружающей среды. Они также могут служить основой для принятия сложного решения о переходе от линейной к циклической экономике в бизнес-секторе.
The intensification of economic activity inevitably leads to increased waste generation and natural resources’ depletion. This issue is particularly relevant today, as natural resources are finite, their efficient use is essential, and additional land is increasingly required for the disposal of non-recyclable waste. A similar pattern can be observed in Armenia, where production is expanding while waste management challenges remain insufficiently addressed. The aim of this study is to model the behavior of entrepreneurs in the context of the transition to a circular economy. The research is based on “Agent-based modeling”, which enables the simulation of circular economy dynamics through the interaction of heterogeneous economic agents. Within the framework of the study, a simulation model was developed using an intuitive forecasting approach based on paper waste recycling scenarios. The model incorporates key factors such as profitability, costs, circular economy sustainability, and government intervention. The study addresses several important issues. In particular, it demonstrates the significance of organizing circular economy practices in the waste management sector, examines the applicability of agentbased modeling as a tool for circular economy implementation, identifies key economic indicators that characterize the effectiveness of circular economy models, develops agent-oriented simulation scenarios, and determines the factors shaping the behavior of economic agents. Agent-based modeling enables assessing how economic agents respond to environmental policy measures and how their strategic business orientations evolve under increased government incentives. The model integrates multi-level, interrelated indicators that combine economic, environmental, and policy dimensions. A comparison of alternative scenarios shows that the effectiveness of circular economy implementation largely depends on the intensity of government intervention and changes in agents’ attitudes toward investment in environmental protection and waste recycling. The findings indicate that the environmental policy scenarios developed in the simulation model can serve as a basis for informed decision-making in environmental protection. They may also support complex strategic decisions by businesses regarding the transition from a linear to a circular economic model

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ ՏԻ

Format:

pdf

Identifier:

click here to follow the link ; oai:arar.sci.am:425858

General note:

Նվիրված ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտի հիմնադրման 70-ամյակին