Journal or Publication Title:

Տնտեսության նորաստեղծական զարգացման և ռազմավարական կառավարման հիմնահարցերը․ Հոբելյանական միջազգային գիտաժողովի գիտական հոդվածների ժողովածու (15-17 սեպտեմբերի)

Date of publication:

2025

ISBN:

978-9939-9312-5-8

Additional Information:

Ասատրյան Հովհաննես, Асатрян Оганнес

Other title:

Платёжный баланс Армении в контексте внешних шоков: тенденции, вызовы и рекомендации по политике ; Հայաստանի վճարային հաշվեկշիռը արտաքին շոկերի համատեքստում. հիմնական միտումները, առկա մարտահրավերներ

Corporate Creators:

ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտ

Contributor(s):

Պատ․ խմբ․՝ Ռոբերտ Սարինյան

Coverage:

30-45

Abstract:

The analysis of a country’s balance of payments (BoP) is increasingly relevant for assessing its macroeconomic stability, especially for small, open economies like Armenia that are highly exposed to external shocks. Recent geopolitical developments have significantly affected Armenia’s external sector through changes in capital inflows, remittances, and trade dynamics, making the BoP a critical tool for evaluating the country’s economic resilience. This study aims to analyze the structural features and trends of Armenia's BoP, identify the key risks and sources of vulnerability, and develop policy recommendations for strengthening its external economic position. The research tasks include evaluating the dynamics of key BoP components (trade balance, FDI, remittances), conducting a comparative analysis with selected countries (Georgia, Kazakhstan, Serbia), and assessing the Real Effective Exchange Rate (REER) and its relationships with BoP. The methodology is based on quantitative analysis of BoP statistics, comparative benchmarking with similar economies, and the examination of REER dynamics using standard international methodologies. The study integrates descriptive statistics, trend analysis, and structural comparison to assess Armenia’s external sector performance. The findings reveal that while Armenia continues to face a persistent current account and trade deficit, these have been partially offset in recent years by rising FDI and remittance inflows, many of which are linked to regional geopolitical shifts. The sharp appreciation of the AMD and the overvaluation of the REER pose risks to export competitiveness, suggesting that the observed BoP improvements are driven more by financial inflows than structural trade changes. The sustained BoP stability requires strategic reforms focused on export diversification, investment attraction, and long-term financial planning.
Երկրի մակրոտնտեսական կայունության գնահատման նպատակով վճարային հաշվեկշռի վերլուծությունը գնալով ավելի է ու ավելի արդիական է դառնում, մասնավորապես ՀՀ նման փոքր, բաց տնտեսություն ունեցող երկրների համար, որոնք ենթակա են արտաքին ցնցումների։ Վերջին աշխարհաքաղաքական զարգացումները նշանակալիորեն ազդել են ՀՀ արտաքին տնտեսական հատվածի վրա՝ կապիտալի ներհոսքերի, փոխանցումների ու առևտրային։ Վերջին աշխարհաքաղաքական զարգացումները զգալի ազդեցություն են ունեցել Հայաստանի արտաքին հատվածի վրա՝ փոխելով կապիտալ հոսքերը, տրանսֆերտները և առևտրային դինամիկան՝ դարձնելով վճարային հաշվեկշիռը երկրի տնտեսական կայունության ուսումնասիրման կարևոր գործիք ։ Հոդվածի նպատակն է ՀՀ վճարային հաշվեկշռի առանձնահատկությունների ու դինամիկայի վերլուծությունը, հիմնական ռիսկերի ու թույլ կետերի վերհանումը և արտաքին տնտեսական դիրքավորման ամրապնդմանն ուղղված առաջարկությունների մշակումը։ Հոդվածի հետազոտական խնդիրները ներառում են․ վճարային հաշվեկշռի գլխավոր կոմպոնենտների դինամիկայի գնահատումը, համեմատական վերլուծություն ընտրված երկրների հետ (Վրաստան, Ղազախստան, Սերբիա), ինչպես նաև գնահատել Իրական արդյունավետ փոխարժեքի ինդեքսն (ԻԱՓԻ) ու դրա փոխազդեցությունը վճարային հաշվեկշռի հետ։ Մոթոդաբանությունը հիմնված է վճարային հաշվեկշռի վիճակագրական տվյալների որակական վերլուծության, ընտրված երկրների տնտեսությունների արտաքին հատվածի բենչմարքինգի, ինչպես նաև միջազգային պրակտիկայում ընդունված ԻԱՓԻ-ի հաշվարկման մեթոդաբանությամբ վերջինիս ուսումնասիրության վրա։ Հոդվածը համատեղում է վիճակագրական, տրենդային վերլուծության, ու համեմատական մեթոդներ ՀՀ արտաքին տնտեսական գործունեության գնահատման համար։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ մինչ ՀՀ-ն ունի ընթացիկ հաշվի և առևտրային հաշվեկշռի շարունակական պակասուրդ, սակայն վերջին տարիներին դրանք որոշ չափով մեղմվել են օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների (ՕՈՒՆ) և դրամական փոխանցումների ներհոսքերի աճի հաշվին, որոնք էլ մեծամասամբ պայմանավորված են տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական զարգացումներով։ Հայկական դրամի կտրուկ արժևորումը և ԻԱՓԻ-ի գերարժևորումը վտանգ են ներկայացնում հայկական արտադրանքների արտահանման մրցունակության համար, ինչը վկայում է, որ ՀՀ-ում վճարային հաշվեկշռի որոշակի բարելավումը ավելի շատ պայմանավորված է ֆինանսական հոսքերով, քան արտաքին առևտրի կառուցվածքային փոփոխություններով։ Վճարային հաշվեկշռի կայունությունը երկարաժամկետ հեռանկարում հնարավոր կլինի ապահովել միայն արտահանման դիվերսիֆիկացման, ներդրումների ներգրավման և ֆինանսական երկարաժամկետ պլանավորման ուղղված ռազմավարական բարեփոխումների միջոցով։
Анализ платежного баланса (ПБ) приобретает все большее значение для оценки макроэкономической стабильности страны, особенно для стран с малой открытой экономикой, таких как Республика Армения, которые подвержены внешним потрясениям. Последние геополитические события оказали значительное влияние на внешнеэкономический сектор Армении, изменив потоки капитала, трансферты и динамику торговли, что делает платежный баланс важным инструментом для оценки экономической стабильности страны. Целью настоящего исследования является анализ структурных особенностей и тенденций платёжного баланса Армении, выявление основных рисков и источников уязвимости, а также разработка рекомендаций по укреплению внешнеэкономических позиций страны. В задачи исследования входят оценка динамики ключевых компонентов ПБ (торгового баланса, ПИИ, денежных переводов), проведение сравнительного анализа с рядом стран (Грузия, Казахстан, Сербия), а также анализ реального эффективного обменного курса (РЭОК) и его взаимосвязей с ПБ. Методология исследования основана на количественном анализе статистических данных ПБ, сравнительном бенчмаркинге с экономиками аналогичного типа и исследовании динамики РЭОК с использованием международных стандартов. В статье для оценки внешнеэкономической активности Республики Армения объединены статистические методы, анализ тенденций и сравнительный анализ. Результаты исследования показывают, что, несмотря на сохраняющийся дефицит текущего счета и торгового баланса Армении, в последние годы эти проблемы были несколько смягчены благодаря увеличению прямых иностранных инвестиций (ПИИ) и притоку денежных переводов, что в значительной степени обусловлено региональными геополитическими событиями. Резкое укрепление армянского драма и переоценка РЭОК создают риски для конкурентоспособности экспорта, что указывает на то, что улучшения ПБ обусловлены в большей степени финансовыми вливаниями, нежели структурными изменениями во внешней торговле. Стабильность платежного баланса в долгосрочной перспективе будет возможна только посредством стратегических реформ, направленных на диверсификацию экспорта, привлечение инвестиций и долгосрочное финансовое планирование.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ ՏԻ

Format:

pdf

Identifier:

click here to follow the link ; oai:arar.sci.am:425850

General note:

Նվիրված ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտի հիմնադրման 70-ամյակին