Journal or Publication Title:

Տնտեսության նորաստեղծական զարգացման և ռազմավարական կառավարման հիմնահարցերը․ Հոբելյանական միջազգային գիտաժողովի գիտական հոդվածների ժողովածու (15-17 սեպտեմբերի)

Date of publication:

2025

ISBN:

978-9939-9312-5-8

Additional Information:

Ռատներ Սվետլանա, Հարությունյան Մարատ, Ратнер Светлана, Арутюнян Марат

Other title:

Շրջակա միջավայրի և տնտեսական արդյունավետության գնահատումը մանրածախ ոլորտի նորարարական շրջանաձև բիզնես-մոդելներում ; Оценка экологической и экономической эффективности инновационных циркулярных бизнес-моделей в розничном секторе

Corporate Creators:

ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտ

Contributor(s):

Պատ․ խմբ․՝ Ռոբերտ Սարինյան

Coverage:

105-118

Abstract:

Ժամանակակից պայմաններում բնական ռեսուրսների սպառման աճը, բնապահպանական պահանջների խստացումը և սպառողական վարքագծի փոփոխությունը ստիպում են վերանայել մանրածախ ոլորտի բիզնես-մոդելների կառուցվածքը՝ դրանք տեղավորելով շրջանաձև տնտեսության տրամաբանության մեջ։ Մանրածախ ցանցերը հանդիսանում են թափոնների ձևավորման և առաջնային ռեսուրսների օգտագործման կարևոր օղակ, ինչի պատճառով նորարարական շրջանաձև մոդելների ներդրումն ունի ինչպես տնտեսական, այնպես էլ էկոլոգիական բարձր արդիականություն։ Հոդվածի նպատակն է գնահատել մանրածախ ոլորտում կիրառվող շրջանաձև բիզնեսմոդելների շրջակա միջավայրի և տնտեսական արդյունավետությունը և ապացուցել դրանց կիրառելիության պայմանները։ Նպատակին համապատասխան ձևակերպվել և լուծվել են հետևյալ խնդիրները՝ վերլուծել շրջանաձև տնտեսության և շրջանաձև բիզնես-մոդելների տեսական մոտեցումները, սահմանել էկոլոգիական և տնտեսական արդյունավետության ցուցիչները, կառուցել հաշվարկային սցենարներ տարբեր մոդելների համար և իրականացնել դրանց համեմատական գնահատում։ Մեթոդաբանական մոտեցումը ներառում է ծախս–օգուտ վերլուծություն, ներդրումային նախագծերի գնահատման գործիքներ, շրջակա միջավայրի ազդեցության ցուցիչների կիրառություն, ինչպես նաև սցենարային վերլուծություն և միջազգային փորձի բենչմարքինգ։ Վերլուծության արդյունքները ցույց են տալիս, որ վերամշակման, վերաօգտագործման և ծառայության վրա հիմնված մոդելները հնարավորություն են տալիս միաժամանակ նվազեցնել թափոնների ծավալը և CO₂ արտանետումները, բարձրացնել շահութաբերության մակարդակը և մեծացնել մանրածախ ընկերությունների կայունությունը։ Սահմանված եզրակացությունները կարող են օգտագործվել կայունության կորպորատիվ ռազմավարությունների, ներդրումային որոշումների և պետական քաղաքականության միջոցառումների մշակման մեջ։
В условиях усиливающегося давления на природные ресурсы, ужесточения экологических требований и изменения потребительского поведения возрастает необходимость трансформации бизнес-моделей розничного сектора в соответствии с принципами циркулярной экономики. Розничные сети являются значимым источником образования отходов и интенсивного потребления первичных ресурсов, что делает внедрение инновационных циркулярных решений одновременно экономическим и экологическим приоритетом. Цель статьи заключается в оценке экологической и экономической эффективности циркулярных бизнес-моделей в розничной торговле и выявлении условий, при которых их использование становится выгодным для компаний. В соответствии с целью решаются следующие задачи: анализируются теоретические подходы к циркулярной экономике и циркулярным бизнес-моделям; уточняются показатели экологической и экономической эффективности; формируются расчетные сценарии для различных моделей обращения с отходами и использования продукции; проводится их сравнительный анализ. Методологическая база исследования включает элементы анализа «затраты–выгоды», методы оценки инвестиционных проектов, индикаторы экологического воздействия, а также сценарный подход и международный бенчмаркинг. Полученные результаты показывают, что модели, основанные на переработке, повторном использовании и сервисных схемах, позволяют одновременно сокращать объем отходов и выбросов CO₂, повышая прибыльность и устойчивость розничных компаний. Сформулированные выводы могут быть использованы при разработке корпоративных стратегий устойчивого развития, инвестиционных решений и мер государственной поддержки перехода розничного сектора к циркулярной экономике.
Growing pressure on natural resources, increasingly stringent environmental regulations, and changing consumer behavior necessitate a fundamental redesign of business models in the retail sector in accordance with circular economy principles. Retail chains are among the major generators of waste and intensive users of primary resources, making the adoption of innovative circular solutions both an environmental imperative and an economic priority. The purpose of this article is to assess the environmental and economic efficiency of innovative circular business models in the retail sector and to identify the conditions under which their implementation becomes economically viable for companies. To achieve this objective, the study addresses the following tasks: (i) reviewing and systematizing theoretical approaches to the circular economy and circular business models; (ii) defining indicators for measuring environmental and economic efficiency; (iii) developing calculation scenarios for alternative waste management and product-use models; and (iv) conducting a comparative analysis of the results obtained. The methodological framework integrates cost-benefit analysis, investment appraisal techniques, and environmental impact indicators, complemented by scenario analysis and international benchmarking of circular economy practices. The results demonstrate that business models based on recycling, reuse, and service-oriented schemes can simultaneously reduce waste generation and CO₂ emissions while enhancing the profitability and resilience of retail companies. The findings provide practical insights for the formulation of corporate sustainability strategies, the evaluation of investment decisions, and the design of public policy instruments aimed at supporting the transition of the retail sector toward a circular economy.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ ՏԻ

Format:

pdf

Identifier:

click here to follow the link ; oai:arar.sci.am:425855

General note:

Նվիրված ՀՀ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտի հիմնադրման 70-ամյակին