Publication Details:

Լույս է տեսնում 2004 թվականից։

Journal or Publication Title:

Գրականագիտական հանդես = Литературный журнал = Literary Journal

Date of publication:

2026

Volume:

ԼԲ

Number:

1

ISSN:

1829-0116

Additional Information:

Manukyan Armen, Манукян Армен

Other title:

Khachatur Abovyan on the pages of the Tiflis Daily Newspaper “Horizon ; Хачатур Абовян на страницах тифлисской ежедневной газеты «Горизонт»

Coverage:

27-43

Abstract:

1858 թ. լույս տեսած «Վերք Հայաստանի» վեպը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց Խաչ. Աբովյանի անձի և գործունեության նկատմամբ, և այդ հետաքրքրությանը իր ավելի քան համեստ ուժերի սահմաններում առաջինը փորձեց բավարարել ժամանակի հայ մամուլը: Նախ Մոսկվայի «Հյուսիսափայլը» 1858 և 1859 թթ., Փարիզի «Արևմուտք» կիսամսյան 1859 թ. և Թիֆլիսի «Կռունկ Հայոց աշխարհին» ամսագիրը 1860 և 1861 թթ. տպագրեցին մի քանի նյութեր Աբովյանի մասին, որոնք պարունակում էին և՛ կենսագրական տեղեկություններ, և՛ գնահատականներ նրա գործունեության ու մանավանդ «Վերք Հայաստանի» վեպի վերաբերյալ, ապա 1870-ական թվականներին և հետագայում մամուլի այլ օրգաններ շարունակեցին վերոհիշյալ երեքի սկսած շնորհակալ գործը: Դրանց թվում էր նաև Թիֆլիսի «Հորիզոն» օրաթերթը (1908-1918), որն իր տասնամյա գործունեության ընթացքում տպագրել է ավելի քան 20 մեծ ու փոքր նյութ Աբովյանի մասին: Այդ բազմազան նյութերը ըստ բովանդակության կարելի է բաժանել 3 խմբի՝ 1. Աբովյանի հուշարձանը կանգնեցնելու առթիվ կարծիքներ, առաջարկներ, կոչեր և այլն, 2. 1913 թ. դեկտեմբերի 5-ին Թիֆլիսում Հայ գրողների կովկասյան ընկերության երեկույթում Լեոյի զեկուցումը Աբովյանի մասին ու նրա արձագանքները, և 3. Լեոյի «Զանգվի ափերից» ծավալուն խոհագրությունը, որը պարունակում է ինչպես հետաքրքիր դիտարկումներ Աբովյանի անձի և ստեղծագործության վերաբերյալ, այնպես էլ առաջ է քաշում մի քանի կարևոր խնդիր-խոչընդոտ աբովյանագիտության զարգացման ճանապարհին և առաջարկներ դրանք վերացնելու ուղղությամբ: Առանձին-առանձին քննելով 3 խմբերում ընդգրկված նյութերը՝ կարելի է համոզվել, որ «Հորիզոն» օրաթերթը հայ մամուլի այլ առաջատար օրգանների հետ միասին բավականին հետևողական և արդյունավետ աշխատանք է կատարել Աբովյանի և ընդհանրապես հայ գրողների ստեղծագործությունների հանրահռչակման ուղղությամբ, մանավանդ 1912 թ. դեկտեմբերին Հայ գրողների կովկասյան ընկերության հիմնադրումից հետո:
The extraordinary popularity of the novel "Wounds of Armenia," published in 1858, generated enormous interest in the personality and work of Khach. Abovyan, and the Armenian press of that time was the first to satisfy this interest within its more than modest forces. First, the Moscow “Northern Lights” in 1858 and 1859, the Parisian semimonthly “West” in 1859 and the Tiflis magazine “Crane of the Armenian World” in 1860 and 1861 published several materials about Abovyan, containing both biographical information and assessments of his activities and especially the novel “The Wound of Armenia”, then in the 1870s and later, the grateful work begun by the above-mentioned three was continued by other press organs. Among them was also the Tiflis daily newspaper “Horizon” (1908-1918), which during its ten-year activity published more than 20 large and small materials about Abovyan. These various materials can be divided into 3 groups according to their content: 1. Opinions, proposals, appeals, etc. regarding the installation of the monument to Abovyan, 2. Leo's report on Abovyan at the party of the Caucasian Society of Armenian Writers in Tiflis on December 5, 1913 and its consequences, and 3. Leo's voluminous essay "From the shores of Zangu", which contains both interesting observations about Abovyan's personality and work, and puts forward several important problems-obstacles to the development of Abovian studies and proposals for their elimination. Looking at the materials included in the 3 groups separately, one can see that the daily newspaper “Horizon”, together with other leading organs of the Armenian press, did quite a consistent and effective job of popularizing the works of Abovyan and Armenian writers in general, especially after the founding of the Caucasian Society of Armenian Writers in December 1912.
Необычайная популярность романа «Раны Армении», опубликованного в 1858 году, вызвала огромный интерес к личности и деятельности Хач. Абовяна, и этот интерес в пределах своих более чем скромных сил первой попыталась удовлетворить армянская пресса того времени. Сначала московское «Северное сияние» в 1858 и 1859 годах, парижский полумесячный «Запад» в 1859 году и тифлисский журнал «Журавль Армянского мира» в 1860 и 1861 годах опубликовали несколько материалов об Абовяне, содержащих как биографические сведения, так и оценки его деятельности и особенно романа «Рана Армении», затем в 1870-х годах и позже благодарное дело, начатое вышеупомянутыми тремя, продолжили другие органы печати. Среди них была также тифлисская ежедневная газета «Горизонт» (1908-1918), которая за свою десятилетнюю деятельность опубликовала более 20 больших и малых материалов об Абовяне. Эти разнообразные материалы по содержанию можно разделить на 3 группы: 1. Мнения, предложения, обращения и т.д. относительно установки памятника Абовяну, 2. Доклад Лео об Абовяне на вечеринке Кавказского общества армянских писателей в Тифлисе 5 декабря 1913 года и его последствия, и 3. Объемный очерк Лео «От берегов Зангу», который содержит как интересные наблюдения о личности и творчестве Абовяна, так и выдвигает несколько важных проблем- препятствий на пути развития абовяноведения и предложения по их устранению. Рассматривая материалы, включенные в 3 группы по отдельности, можно убедиться, что ежедневная газета «Горизонт» вместе с другими ведущими органами армянской прессы проделала довольно последовательную и эффективную работу по популяризации произведений Абовяна и армянских писателей в целом, особенно после основания Кавказского общества армянских писателей в декабре 1912 года.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ Գրականության ինստիտուտ

Format:

pdf

Location of original object:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան