Publication Details:

Լույս է տեսնում 2004 թվականից։

Journal or Publication Title:

Գրականագիտական հանդես = Литературный журнал = Literary Journal

Date of publication:

2026

Volume:

ԼԲ

Number:

1

ISSN:

1829-0116

Additional Information:

Бекмезян Астхик, Багдасарян Лианна, Bekmezyan Astghik, Baghdasaryan Lianna

Other title:

Художественная интерпретация архетипа роковой женщины в современных авторских армянских сказках ; The Artistic Interpretation of the Archetype of the Fatal Woman in Contemporary Armenian Authorial FairyTales

Coverage:

68-90

Abstract:

Կնոջ՝ Անիմայի կերպարը, դարերի ընթացքում էվոլյուցիայի ենթարկվելով, 19-րդ դարավերջից սկսած, պահպանելով ավանդական բոլոր բնութագրումները, նշանավորում է կնոջ կերպարի զարգացման նոր փուլը, իսկ հեքիաթի ժանրն էլ՝ որպես արքետիպերի դրսևորման լավագույն միջոց, լի է կոլեկտիվ անգիտակցականի համամարդկային պատկերներով, այդ թվում՝ ճակատագրական կնոջ կեր պարով։ Այս խնդիրը ինքնատիպ դրսևորումներով է հանդես գալիս նաև ժամանա- կակից գեղարվեստական մտածողության մեջ, մասնավորապես հեղինակային հեքիաթի ժանրում։ Սույն հոդվածը փորձ է ուսումնասիրելու ճակատագրական կնոջ արքետիպի գեղարվեստական իմաստավորումը՝ ըստ Լևոն Խեչոյանի «Տան պահապան հրեշտակը» ժողովածուի հեքիաթների, Էլֆիք Զոհրաբյանի «Սիրո ջերմաչափը» հեքիաթի՝ դրանք զուգահեռելով Հովհաննես Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմի, «Փարվանա» բալլադի և Դանիել Վարուժանի «Հարճը» պոեմի կանանց կերպարների հետ։ Արքետիպերը, ունենալով համամարդկային բնույթ, յուրաքանչյուր մշակույթում յուրովի են դրսևորվում՝ հիմնվելով անհատի հոգեկան զարգացման վրա, և Անիման էլ՝ կոլեկտիվ անգիտակցականի արքետիպը, գիտակցական շերտում կարող է դրսևորվել նաև ճակատագրական կնոջ կերպարի միջոցով։ Հոդվածի նպատակն է վերոնշյալ ստեղծագործություններում, ճակատագրա- կան հայ կնոջ առանձնահատկությունները վերհանելով, ներկայացնել հայ ազգային մտածողության և աշխարհընկալման ինքնատիպությունները հեղինակային հեքիաթի ժանրում։ Հոդվածում կիրառվել են տեքստաբանական վերլուծության և համեմատական բանասիրության մեթոդները։ Համեմատելով Թմկա տիրուհու, Նազենիկի, Փարվանա արքայադստեր, Արսինեի և Լ․ Խեչոյանի հեքիաթների կանանց կերպարները՝ հասկանալի է դառնում, որ հայ գրականության մեջ այս առեղծվածային կանայք հիմնականում պահպանում են ճակատագրական կնոջը բնորոշ երեք հիմնական բնութագրումները՝ արտաքին գեղեցկությունը, գրավչությունը և իր շուրջը ուղղակի կամ անուղղակի կերպով մահ սփռելու կարողությունը, սակայն հիմնական բնութագրումներին զուգահեռ՝ ճակատագրական հայ կանայք աչքի են ընկնում այս երեք հիմնական բնութագրումների յուրովի մոտեցումով, երբեմն հիմնական բնութագրումներից որևէ մեկի բացակայությամբ։
The image of the woman — the Anima — having undergone evolution over the centuries, from the end of the 19th century onward, while preserving all traditional characteristics, marks a new stage in the development of the female image. The genre of the fairy tale, as one of the best means of manifesting archetypes, is filled with universal representations of the collective unconscious, including the image of the fatal woman. This issue is also expressed in original ways in contemporary artistic thought, particularly in the genre of the authorial fairy tale. The present article attempts to study the artistic interpretation of the archetype of the fatal woman through the fairy tales of Levon Khechoyan’s collection “The Guardian Angel of the House”, Elfik Zohrabyan’s fairy tale “The Thermometer of Love”, comparing them with the female characters from Hovhannes Tumanyan’s poem “The Capture of Fort Tmuk”, the ballad “Parvana”, and Daniel Varujan’s poem “The Concubine”. Archetypes, having a universal nature, manifest differently in each culture, based on the individual’s psychic development, and the Anima — the archetype of the collective unconscious — can also manifest on the level of consciousness through the image of the fatal woman. The aim of the article is to identify the characteristics of the Armenian fatal woman in the above-mentioned works and to present the specificities of Armenian national thinking and worldview within the genre of the authorial fairy tale. The article applies methods of textual analysis and comparative philology. By comparing the female characters of the Lady of Fort Tmuk, Nazenik, Princess Parvana, Arsine, and the women in Khechoyan’s fairy tales, it becomes clear that in Armenian literature, these enigmatic women mainly preserve the three main characteristics typical of the fatal woman: physical beauty, seductive charm, and the direct or indirect ability to cause death. However, alongside the main features, Armenian fatal women stand out with unique approaches to these three main traits, sometimes marked by the absence of one of the fundamental characteristics.
Образ женщины архетип Анимы на протяжении веков подвергался эволюционным изменениям и, начиная, с XIX века сохраняя все традиционные характеристики, ознаменовал развития нового этапа женского образа, а сказка как жанр, наиболее насыщенный архетипическими образами, наполнена коллективными бессознательными общечеловеческими образами, в том числе и образом роковой женщины. Данная проблема получает своеобразное воплощение и в современном художественном мышлении, особенно в жанре авторской сказки. Данная статья представляет собой попытку осмысления художественной интерпретации архетипа роковой женщины через сопоставительный анализ женских персонажей сборника сказок Левона Хечояна “Ангел-хранитель дома”, в сказке Элфик Зограбяна “Термометр любви”, в поэме Ованеса Туманяна “Взятие крепости Тмук”,в балладе “Парвана” и в поэме Даниэла Варужана “Наложница”. Архетипы, обладая общечеловеческими характером, в каждой культуре прояв- ляются по-своему, опираясь на внутреннюю развитию психики индивида, а Анима, как архетип коллективного бессознательного, может проявляться в сознательном уровне так же в образе роковой женщины. Цель статьи в указанных произведениях выявить особенности образа армянской роковой женщины и тем самым, представить своеобразие армянского национального мышления и мировосприятия в жанре авторской сказки. В статье использованы методы текстологического анализа и сравнительной филологии. Сопоставляя образы Госпожи Тмки, Назеник, принцессы Парваны, Арсине и женских персонажей сказок Хечояна, становится очевидным, что эти загадочные героини в армянской литературе, в основном сохраняют три основные черты, присущие архетипу роковой женщины: внешняя красота, обаяние и способность прямо или косвенно причинять смерть. Однако наряду с этими основными характеристиками, образ армянской роковой женщины отличается именно этими тремя чертами, а в некоторых случаях отсутствием одного из них.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ Գրականության ինստիտուտ

Format:

pdf

Location of original object:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան