Journal or Publication Title:

Աշխատություններ Հայաստանի պետական պատմական թանգարանի=Труды государственного исторического музея Армении=Proceedings of the History Museum of Armenia

Date of publication:

2024

Volume:

2(14)

ISSN:

1829–0361

Additional Information:

Լոշկարյովա Եկատերինա, Loshkareva Ekaterina

Other title:

Անիի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ (Տիգրան Հոնենց) եկեղեցու գավթի թվագրության հարցի շուրջ. երկրաչափական ատամնաշարի՝ որպես պրոֆիլային զարդաձևի կիրառումը Զաքարյանների շրջանում ; On The Question Of Building Date Of The Narthex Of St. Gregory The Illuminator’s Church Of TigranHonents In Ani: The Use Of A Profiled Ornament Consisting Of Geometric Teeth In The Zakarid Era

Coverage:

103-117

Abstract:

The report provides a comparative analysis of profile ornamental ribbons with geometric teeth from monuments of the 12th to 13th centuries. All the specimens have been classified according to territorial and cultural characteristics (Armenia and Seljuk Anatolia), and according to the structural principles of the ornament. The study has revealed the features of the motif in question in each of these cultures. It was also possible to identify the earliest examples of the use of an ornament with geometric teeth in monuments of this era built by architects from Khlat. Thanks to a statistical comparison of the construction dates of monuments with this motif, the period of its active use by architects in both Armenian and Seljuk buildings—between 1220 and 1230— has been identified. This period coincides with the residence in Khlat of Tamta, the daughter of Ivane Zakarian, as the influential wife of the city ruler. This fact allows us to put forward a hypothesis according to which, the architect of the narthex of the church of Tigran Honents was from Khlat. Besides discussing the penetration of the geometric ornament into the architectural repertoire of Armenian buildings, we are also providing examples of illuminated manuscripts in which it is found. The issue of connecting the dating of the narthex with data from the inscription on the eastern facade of the church of Tigran Honents is separately considered. This study has led us to the assumption that the narthex was built in the period between 1215 and 1225.
Հոդվածում ներկայացված է 12-13-րդ դարերի հուշարձանների երկրաչափական ատամներով պրոֆիլային դեկորատիվ ժապավենների համեմատական վերլուծություն ։ Բոլոր նմուշները դասակարգվում են ըստ տարածաշրջանային և մշակութային առանձնահատկությունների (Հայաստան և Սելջուկյան Անատոլիա) և ըստ զարդանախշի կառուցվածքային սկզբունքների ։ Փորձաքննության ընթացքում բացահայտվել են ուսումնասիրված մոտիվի առանձնահատկությունները մշակույթներից յուրաքանչյուրում ։ Ինչպես նաև հնարավոր եղավ բացահայտել դարաշրջանի` երկրաչափական ատամներով զարդանախշի կիրառման ամենավաղ օրինակները, որոնք պատկանում են Խլաթցի ճարտարապետների ձեռքին ։ Այս մոտիվով հուշարձանների կառուցման տարեթվերի վիճակագրական համեմատության շնորհիվ պարզվել են ճարտարապետների կողմից դրա ակտիվ օգտագործման ժամանակաշրջանները թե՛ հայկական, թե՛ սելջուկյան կառույցներում ։ Ստացված ժամանակաշրջանը (1220-1230 թթ.) համընկնում է այն ժամանակահատվածին, երբ Իվան Զաքարյանի դուստր Թամթան գտնվում էր Խլաթում՝ որպես քաղաքի կառավարչի ազդեցիկ կին։ Վերջին փաստը թույլ է տալիս առաջ քաշել վարկած, որ Տիգրան Հոնենց եկեղեցու գավթի ճարտարապետը Խլաթից է եղել ։ Որպես նշված երկրաչափական զարդանախշի հայկական շինությունների ճարտարապետությունում ներթափանցման այլընտրանք, բերված են նկարազարդված ձեռագրերի օրինակներ, որոնցում այն հայտնվում է։ Առանձին դիտարկվում է գավթի թվագրումը Տիգրան Հոնենց եկեղեցու արևելյան ճակատի արձանագրության տվյալների հետ կապելու հարցը ։ Ուսումնասիրության արդյունքում գավթի կառուցման ժամկ ետ է առաջարկվել 1215-1225 թթ.։

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

Հայաստանի պատմության թանգարան

Format:

pdf

Language:

hy

General note:

2021 թ.-ից վերանվանվել է՝ Աշխատություններ Հայաստանի պատմության թանգարանի