Ամսագրի կամ հրապարակման վերնագիր:

Լրաբեր հասարակական գիտությունների=Herald of the Social Sciences=Вестник общественных наук

Հրապարակման ամսաթիւ:

2025

Համար:

3

ISSN:

0320-8117 ; e-2953-8297

Պաշտոնական URL:

Լրացուցիչ տեղեկութիւն:

Шахмурадян Мариам, Շախմուրադյան Մարիամ

Այլ վերնագիր:

Археология «Пустынных воздушных змеев» в Армении: достижения, пробелы и будущие направления ; «Անապատի օդապարուկների» հնագիտությունը Հայաստանում. ձեռքբերումները, բացթողումները և ապագա ուղղությունները

Աջակից(ներ):

Պատ․ խմբ՝. Հ․ Գ․ Ինճիկյան (1966-1968) ; Գլխավոր խմբ.՝ Ծ․ Պ․ Աղայան (1969-1972) ; Վ․ Ա․ Միքայելյան (1972-1987) ; Ա․ Ա․ Խառատյան (1988-2017) ; Պ․ Ավետիսյան (2017-2024) ; Ա․ Բոբոխյան (2025-)

Ծածկոյթ:

226-243

Ամփոփում:

This article synthesizes current knowledge on the archaeology of "desert kites" in Armenia and outlines priorities for future research. Building on systematic surveys, high-resolution satellite imagery, drone photography, and GIS mapping, approximately two hundred structures have been documented across Armavir, Aragatsotn, and Shirak regions. Morphological analysis confirms the canonical elements: converging stone alignments, large enclosures, and external cells, while highlighting regional traits that align most closely with northern Mesopotamian examples. Excavations and the first series of OSL and radiocarbon measurements currently situate Armenian kites within the Middle and Late Bronze Age cultural horizons (3rd–2nd millennia BC), yet absolute chronology remains fragmentary and often indirect.
Հոդվածում ներկայացվում են «օդապարուկներին» առնչվող հնագիտական ձեռքբերումները Հայաստանում, և սահմանվում են ապագա հետազոտական ուղղությունները։ Դաշտային համակարգված հետազոտությունների, արբանյակային և օդային բարձրորակ լուսանկարների, GIS քարտեզագրման շնորհիվ Հայաստանում՝ Արմավիրի, Արագածոտնի և Շիրակի մարզերում, փաստագրվել է շուրջ երկու հարյուր նման կառույց։ Դրանց կառուցվածքային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հայաստանյան օդապարուկներն ունեն դասական կառուցվածք, կազմված են զուգամիտող քարաշարերից, ունեն ընդարձակ շրջապարիսպ և վերջինիս արտաքին կողմից կցված գետնափոր կառույցներ: Միաժամանակ ի հայտ են բերում տարածաշրջանային առանձնահատկություններ, որոնք առավել բնորոշ են հյուսիս-միջագետքյան նմուշներին։ Պեղումների և OSL ու ռադիոածխածնային հետազոտությունների ներկայիս արդյունքները թույլ են տալիս ենթադրել, որ Հայաստանի օդապարուկների գործածության հիմնական ժամանակաշրջանը միջին և ուշ բրոնզի դարաշրջաններն են (մ.թ.ա. III–II հազարամյակ), սակայն չի բացառվում, որ դրանք կարող էին նաև ավելի վաղ փուլում կառուցվել։
Статья являет собой синтез знаний об археологии «воздушных змеев» в Армении. На основе систематических обследований, высококачественных спутниковых снимков, аэросъёмок и ГИС-картографирования выявлено около двухсот объектов в областях Армавир, Арагацотн и Ширак. Морфологический анализ подтверждает канонические элементы – сходящиеся каменные кладки, огромные ограждённые пространства и внешние камеры, а также указывает на региональные черты, наиболее характерные для сооружений Северной Месопотамии. Результаты раскопок и первые серии OSL и радиоуглеродных датировок в настоящее время позволяют предположить, что в Армении воздушные змеи в основном использовались в период средней и поздней бронзы (III–II тыс. до н.э.), хотя не исключено, что они могли быть сооружены и в более ранний период.

Հրատարակութեան վայրը:

Երևան

Հրատարակիչ:

ՀՀ ԳԱԱ

Ձեւաչափ:

pdf

Նոյնացուցիչ:

կապին հետեւելուն համար սեղմէ հոս ; oai:arar.sci.am:425817

Դասիչ:

АЖ 410

Բնօրինակին գտնուելու վայրը:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան