Journal or Publication Title:

Սոցիալ-տնտեսական զարգացման արդի հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում =Современные проблемы социaльно-экономического развития в Республике Армения =The contemporary issues of socioeconomic development in the Republic of Armenia

Date of publication:

2026

Number:

1

ISSN:

1829-4324

Additional Information:

Shahinyan Tatevik, Շահինյան Տաթևիկ

Other title:

Problems In Science Funding And Ways To Overcome Them (international experience and the Republic of Armenia) ; Գիտության ֆինանսավորման հիմնախնդիրներն ու դրանցհաղթահարման ուղիները (միջազգային փորձն ու Հայաստանի Հանրապետությունը)

Coverage:

58-71

Abstract:

Финансирование науки является ключевым фактором устойчивого развития научно-исследовательской деятельности и формирования инновационной экономики. В условиях глобализации и усиления конкуренции между странами эффективность системы финансирования исследований и разработок (R&D) становится важным элементом национальной стратегии экономического развития. Актуальность исследования обусловлена необходимостью совершенствования механизмов финансирования науки в Республике Армения. Цель исследования заключается в комплексном анализе проблем финансирования науки, изучении теоретических моделей и международного опыта, а также разработке рекомендаций по совершенствованию системы финансирования научных исследований в Армении. Для достижения цели поставлены задачи систематизации теоретических подходов, анализа моделей финансирования, сравнительного исследования показателя GERD/ВВП и выявления структурных проблем национальной системы R&D. В работе применены методы системного, сравнительного и статистического анализа, а также элементы институционального подхода, позволяющие оценить структуру и эффективность финансирования научной деятельности. Результаты исследования показывают, что низкий уровень показателя GERD/ВВП и ограниченное участие предпринимательского сектора являются ключевыми факторами, сдерживающими развитие научно-технологического потенциала Армении. Предложены направления реформирования системы финансирования науки, направленные на увеличение инвестиций, развитие человеческого капитала и стимулирование участия бизнеса в инновационной деятельности. Реализация данных мер позволит повысить эффективность научной системы, укрепить связи между наукой и промышленностью, а также создать предпосылки для долгосрочного технологического развития и повышения международной конкурентоспособности экономики страны.
Robust science funding is critical for sustaining applied research and building an innovation-driven economy. As global competition intensifies, effective research and development (R&D) financing has become a central pillar of national economic strategy. For the Republic of Armenia, modernizing these funding mechanisms is an urgent necessity.
This study provides a comprehensive analysis of current structural barriers in science funding. By examining theoretical models and international funding practices, the research evaluates the efficiency of Armenia's existing R&D framework. Using systemic, comparative, and statistical analyses alongside an institutional approach, the study evaluates key performance metrics, most notably the ratio of Gross Domestic Expenditure on R&D to GDP (GERD/GDP). The findings indicate that Armenia's chronically low GERD/GDP ratio and the marginal involvement of the private business sector are the primary bottlenecks restricting the country's scientific and technological potential. To address these gaps, the paper proposes targeted reforms designed to increase total investment, develop human capital, and heavily incentivize private-sector participation in innovation. Implementing these measures will bridge the current gap between scientific research and industrial application, ultimately establishing the groundwork for long-term technological advancement and global economic competitiveness.
Գիտության ֆինանսավորումը գիտահետազոտական գործունեության կայուն զարգացման և նորարարական տնտեսության ձևավորման կարևորագույն գործոններից է։ Գլոբալացման և երկրների միջև մրցակցության սրման պայմաններում հետազոտությունների և մշակումների (R&D) ֆինանսավորման համակարգի արդյունավետությունը դառնում է ազգային տնտեսական զարգացման ռազմավարության կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է Հայաստանի Հանրապետությունում գիտության ֆինանսավորման գործիքակազմերի կատարելագործման անհրաժեշտությամբ։ Հետազոտության նպատակն է գիտության ֆինանսավորման խնդիրների համապարփակ վերլուծությունը, տեսական մոդելների և միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև Հայաստանում գիտական հետազոտությունների ֆինանսավորման համակարգի բարելավման վերաբերյալ առաջարկությունների մշակումը։ Նպատակին հասնելու համար առաջադրվել են հետևյալ խնդիրները՝ տեսական մոտեցումների համակարգում, ֆինանսավորման մոդելների վերլուծություն, GERD/ՀՆԱ ցուցանիշի համեմատական ուսումնասիրություն և ազգային R&D համակարգի կառուցվածքային խնդիրների բացահայտում։ Աշխատանքում կիրառվել են համակարգային, համեմատական և վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ, ինչպես նաև ինստիտուցիոնալ մոտեցման տարրեր, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու գիտական գործունեության ֆինանսավորման կառուցվածքն ու արդյունավետությունը։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ GERD/ՀՆԱ ցուցանիշի ցածր մակարդակը և ձեռնարկատիրական հատվածի սահմանափակ մասնակցությունը հանդիսանում են Հայաստանի գիտատեխնոլոգիական ներուժի զարգացմանը խոչընդոտող հիմնական գործոնները։ Առաջարկվել են գիտության ֆինանսավորման համակարգի բարեփոխման ուղղություններ՝ ուղղված ներդրումների ավելացմանը, մարդկային կապիտալի զարգացմանը և բիզնեսի մասնակցության խթանմանը նորարարական գործունեությանը։ Այս միջոցառումների իրականացումը հնարավորություն կտա բարձրացնել գիտական համակարգի արդյունավետությունը, ամրապնդել գիտության և արդյունաբերության միջև կապերը, ինչպես նաև ստեղծել նախադրյալներ երկրի տնտեսության երկարաժամկետ տեխնոլոգիական զարգացման և միջազգային մրցունակության բարձրացման համար։

Format:

pdf

Identifier:

oai:arar.sci.am:439310

Location of original object:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան