Journal or Publication Title:

ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն. Գիտական աշխատություններ= Ширакский центр арменоведческих исследований НАН РА. Научные труды = Shirak Centre of Armenological Studies of NAS RA․ Scientific works

Date of publication:

2026

Volume:

29

Number:

2

ISSN:

1829-4316 ; e-2953-8076

Additional Information:

Haroutiounian Aida G.

Other title:

Observing the Distance: Female Portrait Sculptures in the Art of Hakob Gurdjian

Coverage:

166-176

Abstract:

Հոդվածը քննում է հայ անվանի քանդակագործ Հակոբ Գյուրջյանի (1881–1948)` կանանց դիմաքանդակների հայեցակարգային, պատմական և ոճական առանձնահատկությունները՝ ազգային պլաստիկ մտածողության և եվրոպական մոդեռնիզմի համատեքստում: Օգտագործվել են անտիկ հելլենիստական (ներառյալ Pudicitia կանոնը), հռոմեական, Վերածննդի շրջանի և 18-րդ դարի ֆրանսիական դիմաքանդակի պատմական ակունքների, ինչպես նաև Հայաստանի ազգային պատկերասրահի հուշաձեռագրային բաժնի արխիվային նմուշների ուսումնասիրությունները, կիրառվել են համեմատական, կառուցվածքային և խորհրդաբանական (սեմիոտիկ) վերլուծության մեթոդներ: Վերլուծվում է, թե ինչպես է Գյուրջյանը փոխակերպում կնոջ նյութական ներկայությունը խորհրդանշական տարածության՝ սինթեզելով արևելյան արվեստի ստատիկությունն ու Ռոդենյան ներքին շարժումը: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դիմաքանդակի՝ որպես «կենդանի մահադիմակի» փիլիսոփայությանը, ֆրանսիական «մերկակուրծք դիմաքանդակի» գեղագիտությանը և քանդակներում առկա «սառը առանձնությանը»: Ցույց է տրվում, որ Գյուրջյանի քանդակներում (անտիկ իդեալներից մինչև արդեկո) արտաքին իրականության հետ հայացքների հանդիպման ժամանակ պահպանվում է կերպարների առանձնությունը: Դա թույլ է տալիս կոտրել «չորրորդ պատը»՝ միաժամանակ պահպանելով ներքին եթերային հեռավորությունն ու անցումը դեպի կնոջ ակտիվ սուբյեկտիվություն:
The article examines the conceptual, historical, and stylistic features of female portrait sculptures by the prominent Armenian sculptor Hakob Gurdjian (1881–1948) within the context of national visual culture and European modernism. Utilizing the historical roots of ancient Hellenistic (including the Pudicitia formula), Roman, Renaissance, and 18th-century French portraiture, as well as archival items from the National Gallery of Armenia, comparative, structural, and semiotic analysis methods were applied. Analysis: The study analyzes how Gurdjian transforms the female physical body into a symbolic space, synthesizing the timeless statics of Eastern art with Rodinesque internal movement. Special attention is paid to the philosophy of the portrait sculpture as a "living death mask," the aesthetics of the French "bare-chested portrait bust," and the "cold solitude" present in his sculptures. It is demonstrated that in Gurdjian's sculptures—ranging from classical ideals to Art Deco—when looks meet external reality, the untouchable autonomy of the characters is preserved. This allows the breaking of the "fourth wall" while maintaining an ethereal internal distance and marking a transition toward active female subjectivity.

Format:

pdf

Identifier:

oai:arar.sci.am:438350

Location of original object:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան