Publication Details:

«Պատմա-բանասիրական հանդես»-ը լույս է տեսնում 1958 թվականից։ Հիմնադիր խմբագիր ՝ Մ․ Գ․ Ներսիսյան

Journal or Publication Title:

Պատմա-բանասիրական հանդես =Historical-Philological Journal

Date of publication:

2026

Number:

2

ISSN:

0135-0536 ; e-3045-302X

Official URL:

Additional Information:

Yeghiazaryan Arman, Егиазарян Арман

Other title:

On an Important Episode in Armenian-Byzantine Ecclesiastical and Political Relations (the first quarter of the 10th century) ; Об одном важном эпизоде в армяно-византийских церковно-политических отношениях (первая чертверть X века)

Contributor(s):

Գլխ․ խմբ․՝ Մ․ Գ․ Ներսիսյան (1958-1998) ; Վ․ Միքայելյան (1999-2005) ; Գլխ․ խմբ․ պաշտոնակատար՝ Պ․ Մ․ Մուրադյան (2005) ; Ա․ Զաքարյան (2005) ; Գլխ․ խմբ․՝ Ս․ Հարությունյան (2006-2018) ; Ա․ Զաքարյան (2018-)

Coverage:

38-51

Abstract:

Հայ-բյուզանդական հարաբերություններում եկեղեցադավանաբանական խնդիրները, դրանց վերաբերյալ քննարկումներն ու հայ-բյուզանդական եկեղեցական միությանը միտված ծրագրերը կարևոր և ազդեցիկ տեղ են զբաղեցնում։ Հայաստանի և Բյուզանդիայի միջև գրեթե միշտ եկեղեցադավանաբանական խնդիրները ձևավորել են բարդ իրավիճակներ ու թելադրել ուրույն զարգացումներ։ Այս առումով Հայոց թագավորության վերահաստատումը Հայաստանում IX դարի վերջին հայ-բյուզանդական հարաբերություններում նոր դարաշրջանի սկիզբ եղավ։ Բյուզանդիայում գրեթե միաժամանակ փոխվել էր կայսերական հարստություն (867 թվականից), որը սկսել էր վարել կայսրության վաղեմի հզորությունը վերականգնելու քաղաքականություն։ Այդ ճանապարհին վերջինիս քաղաքականության մեջ կարևորվում էր Հայոց թագավորության դերը Արևելքում, ուստի նրա հետ կապերը սերտացնելու և դրանց նոր որակ հաղորդելու նպատակով Բյուզանդիան կրկին անդրադարձավ եկեղեցիների միության վաղուց փայփայած ծրագրին։ Առավել ևս, որ նորակազմ Հայոց թագավորությունը Բագրատունիների գլխավորությամբ IX դարի վերջին և X դարի սկզբին հաճախ էր դիմում կայսրության օգնությանը։
Письмо Константинопольского патриарха Николая Мистика (901–907, 912– 925) армянскому царю Ашоту Еркату (914–929) от 925 года содержит важную информацию об армяно-византийских церковно-политических отношениях. После смерти армянского католикоса Ованеса Драсханакертци (898–925) Ашот Еркат в 925 году отправил послов в Византию с целью принять нового кандидата на пост армянского католикоса, рукоположить его и отправить обратно в Армению. Таким образом, Ашот Еркат старался заручиться поддержкой Византии. Однако в обмен на помощь империя выдвигала требование о заклю- чении армяно-византийского церковного союза в целом. В своем письме Константинопольский патриарх предложил Ашоту согласиться на это после рукоположения кандидата в Католикосы. В письме патриарх упоминает о мудром решении Ашота Ерката, ранее согласившегося выполнить требования императора и тем самым снискать его благосклонность. Исходя из этого прецедента, патриарх выражает надежду, что армянский царь откликнется на требование императора относительно армяно-византийского церковного союза. Известен лишь один факт прямого контакта Ашота Ерката с византийским императором: он имел место в 915 году во время визита Ашота Ерката в Константинополь, где армянский царь был принят с большими почестями, а по возвращении ему была предоставлена вспомогательная армия для борьбы с врагами. Вероятно, именно об этом патриарх вспомнил в 925 году, отметив необходимость вновь договориться с императором. Из письма явствует, что Ашот Еркат вынужден был пойти на уступки в церковно-конфессиональных вопросах в обмен на помощь, но Ованес Драсханакертци был против уступок. После смерти Ованеса Драсханакертци Ашоту Еркату напомнили о его обещании, либо, возможно, он сам вспомнил о нем, поскольку нуждался в помощи империи. В результате кандидат на пост Католикоса, Степанос II, был отправлен в Константинополь для прохождения соответствующей процедуры и рукоположения, после чего он вернулся и возглавил Армянский Католикосат (925–926). В 927 году, в силу сложившейся ситуации, византийская армия двинулась на Двин, что дало возможность армянскому царю нарушить обещание. Отметим, что Степанос II являлся армянским католикосом в течение всего лишь одного года. Возможно, именно с обстоятельствами его рукоположения в католикосы связано то, что имя его либо было предано забвению, либо проигнорировано в армянской историографии.
The letter, dated 925, from Patriarch Nicholas Mystikos of Constantinople (901– 907, 912–925) to the Armenian King Ashot Erkat (914–929) contains important information about Armenian-Byzantine ecclesiastical and political relations.After the death of the Armenian Catholicos Hovhannes Draskhanakertsi (898– 925), Ashot Erkat sent envoys to Byzantium in 925, offering to accept a new candidate for the post of Armenian Catholicos, ordain him, and send him back to Armenia. Thus, Ashot Erkat tried to secure the support of Byzantium. However, in exchange for assistance, the empire demanded to conclude a general Armenian-Byzantine ecclesiastical union. In his letter, the Patriarch of Constantinople proposed Ashot to agree to this union after the ordination of the candidate to the Catholicos. In the letter, the patriarch mentioned Ashot Yerkat's wise decision who had previously agreed to fulfill the emperor's demands and thereby gained his favor. Based on this precedent, the patriarch expresses hope that the Armenian king will respond to the emperor's demand for an Armenian-Byzantine ecclesiastical union. Only one fact of direct contact between Ashot Yerkat and the Byzantine emperor is known: it took place in 915 during Ashot Yerkat's visit to Constantinople, where the Armenian king was received with great honors, and upon his return he was provided with an relief army to fight his enemies. This is probably what the patriarch recalled in 925, noting the need to reach an agreement with the emperor again. The letter indicates that Ashot Yerkat was forced to make concessions on ecclesiastical and confessional issues in exchange for assistance, but Hovhannes Draskhanakerttsi was against such concessions. After the death of Hovhannes Draskhanakerttsi, Ashot Yerkat was reminded of his promise, or perhaps he himself remembered it because he needed the empire's help. As a result, the candidate for the post of Catholicos, Stepanos II, was sent to Constantinople to undergo the appropriate procedure and ordination, after which he returned and headed the Armenian Catholicosate (925–926). In 927, due to the current situation, the Byzantine army marched on Dvin, which gave the Armenian king the opportunity to break his promise. It is worth noting that Stepanos II served as Armenian Catholicos for only one year. Perhaps, because of the circumstances of his ordination as Catholicos, his name was either forgotten or ignored in the Armenian historiography.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.

Format:

pdf

Identifier:

click here to follow the link ; oai:arar.sci.am:436300

Call number:

АЖ 359

Digitization:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան

Location of original object:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան