Publication Details:

«Արցախի երիտասարդ գիտնականների և մասնագետների միավորում» (ԱԵԳՄՄ) հասարակական կազմակերպության «Գիտական Արցախ» պարբերականն ընդգրկված է ՀՀ ԲՈԿ-ի կողմից հաստատված «Ատենախոսությունների հիմնական արդյունքների և դրույթների հրատարակման համար ընդունելի գիտական հրատարակությունների» ցանկում: Պարբերականը, որի հիմնադիրը Երևանի պետական համալսարանն է, լույս է տեսնում տարեկան առնվազն 2 անգամ (2020 թվականից՝ տարեկան 4 անգամ):

Journal or Publication Title:

Գիտական Արցախ=Scientific Artsakh=Научный Арцах

Date of publication:

2025

Number:

3 (26)

ISSN:

e-2738-2672 ; 2579-2652

Official URL:

www.artsakhlib.am

Additional Information:

Melkumyan Kristine, Мелкумян Кристине

Other title:

The Nature and Functionality of Handwritten Textbooks and Educational Manuals in the Middle Ages ; Характер рукописных учебников и учебных пособий и их применение в средние века

Coverage:

141-148

Abstract:

Սույն հոդվածի նպատակն է ներկայացնել ու վերլուծել ձեռագիր դասագրքերի և ուսումնական ձեռնարկների բնույթն ու կիրառությունը միջնադարյան հայ իրականության մեջ։ Հոդվածում խնդիր է դրված վեր հանելու միջնադարում կրթական գործընթացների յուրահատկությունները և դրանցով պայմանավորված՝ ձեռագիր ուսումնական ձեռնարկների ու դասագրքերի տեսակները, հիմնավորելու դրանց կիրառելիության օգտակարությունը։ Այդ նպատակով առանձնացվել, հիշատակվել ու վերլուծվել են միջնադարյան հատկապես այն ձեռագիր դասագրքերը, որոնք կիրառվել են ոչ միայն կոնկրետ կրթօջախներում կամ դպրոցներում, այլև առավել լայն տարածում ու կիրառականություն են ունեցել՝ ձեռք բերելով, այսպես ասած, երաշխավորված դասագրքի կարգավիճակ։ Հոդվածը գրված է վերլուծական, պատմական և համեմատական մեթոդների կիրառմամբ: Հոդվածում հանգում ենք այն եզրակացությանը, որ միջնադարյան Հայաստանում դասագրքերը և ուսումնական ձեռնարկները անցել են զարգացման բավական երկար ու արդյունավետ ճանապարհ՝ պնակիտի սկզբնական կիրառումից մինչև «Ոսկեփորիկ» դասագրքեր և «Քերականներ», գործառնականության հատկանշվող գրական ու պատմագրական երկերից մինչև թեմատիկ ուսումնական ձեռնարկներ։ Կարևորում ենք նաև այն հանգամանքը, որ ձեռագիր դասագրքերն ու ուսումնական ձեռնարկները հետագայում դարձան այն հենքը, որով ձևավորվեց ու զարգացավ դրանց տպագիր ուղին, ավելին՝ դրանցից լավագույնները հետագայում ձեռագիր դասագրքից նույնությամբ վերածվեցին տպագիր դասագրքի՝ այդ կերպ դարեր շարունակ մնալով կրթական- ուսումնական գործընթացների կարևոր մաս։
Целью настоящей статьи является представление и анализ характера и функциональности рукописных учебников и учебных пособий в контексте средневековой армянской действительности. В статье ставится задача выявить особенности образовательных процессов в средние века и, исходя из этого, определить типы рукописных учебников и учебных пособий, обосновав их функциональность. С этой целью были выделены, названы и проанализированы те средневековые рукописные учебники, которые использовались не только в отдельных учебных заведениях или школах, но и получили более широкое распространение и практическое применение, приобретя статус нак называемого «гарантированного» учебника. Статья написана с применением аналитического, исторического и сравнительного методов. В заключение исследования делается вывод о том, что в средневековой Армении учебники и учебные пособия прошли достаточно долгий и эффективный путь развития: от первоначального использования пнакытов (деревянных дощечек для письма) до таких учебников, как «Восгепорик» («Золотник») и «Кераканнер» («Грамматики»), а также от литературных и историографических трудов с выраженной образовательной функцией до тематических учебных пособий. Особо подчеркивается тот факт, что рукописные учебники и учебные пособия впоследствии стали основой для формирования и развития печатной учебной традиции. Более того, лучшие из рукописных учебников были дословно воспроизведены в печатном виде, продолжая на протяжении веков оставаться важной частью образовательного процесса.
The aim of this article is to present and analyze the nature and functionality of handwritten textbooks and educational manuals in the context of the Medieval Armenian reality. The article seeks to uncover the characteristics of educational processes in the Middle Ages and, in connection with it, to classify the types of the handwritten textbooks and manuals, substantiate their practical utility. For this purpose, particular handwritten textbooks of the medieval period have been identified, cited, and analyzed – especially those that were used not only in the specific educational centers or in schools but also gained broader circulation and practical applicability, eventually attaining the status of widely recognized and reliable textbooks. The article employs analytical, historical, and comparative methods of studies. It concludes that in medieval Armenia, textbooks and educational manuals underwent a long and productive process of development – from the early use of wooden tablets (pnakits) to the creation of the canonical textbooks such as the Vosgeporik ("The Golden Inner Book") and K‘erakanner ("Grammar manuals"), as well as from the functionally educational literary and historiographical works to more thematically specialized instructional manuals. The study also emphasizes that handwritten textbooks and manuals later on served as the foundation for the development of printed educational materials. Moreover, the most effective among them were directly reproduced from handwritten form into print ones, thus continuing to play a significant role in the educational processes for centuries.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

«ԱՐՑԱԽ» հրատ. ; ԱԵԳՄՄ հրատ.

Format:

pdf

Identifier:

oai:arar.sci.am:427989