Journal or Publication Title:

Սոցիալ-տնտեսական զարգացման արդի հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում =Современные проблемы социaльно-экономического развития в Республике Армения =The contemporary issues of socioeconomic development in the Republic of Armenia

Date of publication:

2026

Number:

1

ISSN:

1829-4324

Additional Information:

Саринян Роберт, Sarinyan Robert

Other title:

Актуальность работы "теория праздного класса" Торстейна Веблена ; The Relevance Of Thorstein Veblen’s "The Theory Of TheLeisure Class" Work

Coverage:

293-302

Abstract:

XIX դարավերջը և XX դարասկիզբը մի ժամանակաշրջան էր, երբ Ամերիկան հաստատում էր աշխարհի առաջին արդյունաբերական երկրի իր կարգավիճակը, որի ընթացքում թույլատրելի էին դարձել բոլոր անօրինականությունները։ Հասարակությունը ենթարկվում էր նոր ռեգլամենտացիայի, ինչը ծնունդ տվեց «խռովահույզ հոգիների կրքոտ ընդվզմանը, ինչպիսիք էին Թեոդոր Դրայզերը և Թորստեյն Վեբլենը»։ Առաջինը՝ ամերիկյան հասարակության տնտեսական հիմքերով պայմանավորված սոցիալական կյանքի իրական պատկերի իր մերկացումներով,երկրորդը՝ տնտեսական շարժիչ ուժերի վերաբերյալ ավանդական տնտեսությունների վերանայումներով։ Խոսքը Թ․Վեբլենի «Դատարկապորտ դասի տեսությունը» աշխատության մասին է, որը լույս է տեսել հին ու նոր դարաշրջանների սահմանագծերում՝ 1899-ին։ Նա վերանայում է «տնտեսական մարդու» մասին հեդոնիստական հայացքը, ըստ որի նա ղեկավարվում է սեփական շահի մաքսիմալացման սկզբունքով, որի գործունեությունը մշտապես ենթարկվում է Բենթամի օգուտի թվաբանությանը։ Ձևավորվել է դատարկապորտ դաս, որի համար հիմնականը նյութական շահագրգռվածությունն է։ Որքան մարդը շատ է սպառում, այնքան շրջապատի նկատմամբ ձեռք է բերում բարձր կարգավիճակ։ Այդ «ցուցադրական սպառումը» իր բնույթով վատնողական է, բնորոշ սոցիալական հիերարխիայի վերին դասակարգին։ Ըստ «Վեբլենի էֆեկտի» տեղի է ունենում հասարակության արտադրողական էներգիայի և հասարակության եկամտի անտեղի վատնում։Պահանջարկը չի կարելի համարել որպես բացարձակ կարգավորիչ։ Հետևապես «սոցիալական մարդու» հասկացությունը ընդլայնման կարիք ունի իր տնտեսական և ոչ տնտեսական բազմակի կապերի մեջ, սկզբնավորելով ինստիտուցիոնալիզմի ուղղությունը։ Նրա արտահայտած գաղափարները արգասավորեցին տնտեսական ու սոցիալական մտքի հետագա զարգացումը՝ իր իրացումներ ստանալով տնտեսական սոցիոլոգիայի այսօրվա պրակտիկայում, հնչեղություն ունենալով հատկապես շուկայական տնտեսության ունեցող երկրների «տնտեսական պահվածքում» տեղի անցնող Վեբլենյան էֆեկտի ցցուն դրսևորումների առումով։
Конец 19-ого и начало 20-ого столетия был периодом, когда Америка утвердила свой статус превосходства в мире как первой промышленной страны. Воцарилось беззаконие. Происходила новая регламентация общества, которое породило такие мятежные души как Теодор Драйзер и Торстейн Веблен. Первый с разоблачениями социальной жизни в художественной литературе, второй - пересмотром основ традиционной теории в движущих силах экономики. В данном случае речь идёт о работе Т. Веблена "Теория праздного класса" (1899). В ней он пересматривает гедонистический взгляд об “экономическом человеке”, согласно которому индивид руководствуется принципом максимализации собственной выгоды. Формировался праздный класс, для которого главное - это материальное стимулирование, утилитаризм по арифметическому принципу Бентама. Чем больше человек потребляет, тем выше его статус в окружении.Это “показательное потребление” по своей сути расточительно, характерно для высших классов в социальной иерархии. Согласно “эффекту Веблена”, происходит напрасная трата производительной энергии и общественного дохода. Спрос не является абсолютным регулятором. Поэтому понятие “социального человека” необходимо рассматривать как в экономических связях, так и вне их. Рождалось новое направление, именуемое экономический институционализм. Его идеи имели плодотворное влияние на дальнейшее развитие социальной мысли. Особенно в экономической социологии. Они во многом созвучны с проявлениями “эффекта Веблена” в странах, переходящих к рыночной экономике.
The late nineteenth and early twentieth centuries marked a period when America solidified its status as the world’s leading industrial power, an era often characterized by unchecked economic exploitation. This shifting societal structure gave rise to intense, passionate critique from "rebellious spirits" such as Theodore Dreiser and Thorstein Veblen. While Dreiser exposed the harsh social realities driven by America's new economic foundations, Veblen fundamentally reexamined the traditional understanding of underlying economic motives.
Published at the turn of the century in 1899, Veblen’s The Theory of the Leisure Class challenged the hedonistic concept of the "economic man." Classical theory argued that individuals are driven purely by the principle of maximizing self-interest, operating under Jeremy Bentham’s strict arithmetic of utility. Veblen countered this by identifying the emergence of a "leisure class," driven primarily by materialistic display rather than rational utility. According to this theory, the more an individual consumes, the higher the status they achieve in the eyes of society. This "conspicuous consumption" is inherently wasteful and serves as a defining characteristic of the upper echelons of the social hierarchy. Through the mechanism now known as the "Veblen effect," society experiences a massive, unjustified waste of productive energy and social income, demonstrating that demand cannot be viewed as an absolute, rational regulator of the market. Consequently, Veblen argued that the concept of the "social man" requires expansion to account for complex, non-economic connections, thereby laying the groundwork for the school of institutionalism. His ideas deeply enriched the subsequent development of economic and social thought. Today, Veblen's theories remain highly relevant and are practically applied in modern economic sociology, particularly in analyzing the prominent behavioral manifestations of the Veblen effect within contemporary market economies.

Format:

pdf

Identifier:

oai:arar.sci.am:439326

Location of original object:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան