ISBN:

978-9939-1-1866-8

Additional Information:

Фирян Араик, Саносян Армине, Firyan Arayik, Sanosyan Armine

Other title:

Stigma in the Context of Deviant Behavior and Identity: Psychological Consequences and Coping Strategies ; Стигма в контексте девиантного поведения и идентичности: психологические последствия и стратегии преодоления

Remainder of title:

Գիտական հոդվածների ժողովածու․Միջազգային գիտաժողովի նյութեր (Հունիսի 5, 2026)

Corporate Creators:

ԳԱԱ Գիտակրթական միջազգաիին կենտրոն

Coverage:

74-87

Abstract:

Այս հոդվածում ուսումնասիրվում է ստիգմայի, դևիանտ վարքի և ինքնության ձևավորման փոխկապակցությունը սոցիալ-հոգեբանական համատեքստում: Դևիանտ վարքը՝ որպես հասարակության ընդունված նորմերից շեղում, հաճախ ուղեկցվում է ստիգմայով, որը արտահայտվում է պիտակավորմամբ, սոցիալական մեկուսացմամբ և ներքինացվող բացասական ինքնագնահատականով: Հետազոտությունն անդրադառնում է ստիգմայի ազդեցությանն անհատի ինքնության, ինքնագնահատականի և հոգեկան առողջության վրա, ինչը հանգեցնում է սթրեսի, դեպրեսիվ ախտանիշների և սոցիալական մեկուսացման բարձրացմանը: Առանձնակի ուշադրություն է դարձվել նաև հայկական սոցիալ-մշակութային համատեքստին: Հոդվածում նշվում է, որ ստիգմայի կուտակային բնույթի պատճառով աստիճանաբար ձևավորվում է ինքնաստիգմա՝ ինչը խորացնում է հոգեբանական խոցելիությունը: Ներկայացվում է բազմաշերտ միջամտության մոդել, որը ներառում է անհատական, միջանձնային և համայնքային ռազմավարություններ՝ ուղղված ստիգմայի նվազեցմանը և հոգեբանական դիմադրողականության խթանմանը: Արդյունավետ մոտեցումների թվում ընդգրկված են ճանաչողական-վարքաբանական թերապիան, պատումային ինքնության վերակառուցումը, հոգեկրթությունը, խմբային աջակցությունը և մտազգոնության տեխնիկաները: Հետազոտության արդյունքներն ընդգծում են ստիգմայի ենթարկված անձանց շրջանում մշակութային և էթիկապես զգայուն միջամտությունների կարևորությունը՝ հոգեբանական բարեկեցության, սոցիալական ինտեգրման և ինքնության զարգացման աջակցման համար:
This article examines the interrelationship between stigma, deviant behaviour, and identity formation within a socio-psychological framework. Deviant behaviour, understood as a departure from socially accepted norms, is often accompanied by stigmatisation, which manifests through labelling, social exclusion, and internalised negative self-perception. The paper analyses how stigma affects an individual’s identity, self-esteem, and mental health, leading to increased levels of anxiety, depressive symptoms, and social isolation. Special attention is given to the Armenian socio-cultural context, where family structures, community ties, and informal social control mechanisms significantly influence the perception and experience of deviance and stigma. The article highlights the cumulative nature of stigma and its transformation into self-stigma, which intensifies psychological vulnerability. The paper proposes a multi-level model of intervention, including individual, interpersonal, and community-based strategies aimed at reducing stigma and promoting psychological resilience. Therapeutic approaches such as cognitivebehavioural therapy, narrative identity reconstruction, psychoeducation, group support, and mindfulness practices are discussed as effective coping mechanisms. The analysis highlights the importance of culturally sensitive and ethically grounded interventions to improve mental well-being, enhance social integration, and support identity development in stigmatised individuals.
В данной статье рассматривается взаимосвязь стигмы, девиантного поведения и формирования идентичности в социо-психологическом контексте. Девиантное поведение, как отклонение от общепринятых норм, часто сопровождается стигматизацией, проявляющейся через ярлыки, социальное исключение и внутренне усвоенную негативную самооценку. Исследование анализирует, как стигма влияет на идентичность, самооценку и психическое здоровье индивида, что приводит к повышенному уровню тревожности, депрессивным симптомам и социальной изоляции. Особое внимание уделено армянскому социокультурному контексту, где структура семьи, связи внутри сообщества и неформальные механизмы социального контроля существенно влияют на восприятие и переживание девиации и стигмы. Статья подчеркивает кумулятивный характер стигмы и её трансформацию в самостигму, что усиливает психологическую уязвимость. Представлена многоуровневая модель вмешательства, включающая индивидуальные, межличностные и общинные стратегии, направленные на снижение стигмы и повышение психологической устойчивости. В числе эффективных подходов рассматриваются когнитивно-поведенческая терапия, реконструкция нарративной идентичности, психообразование, групповая поддержка и техники майндфулнесс. Результаты исследования подчеркивают важность культурно чувствительных и этически обоснованных вмешательств для улучшения психического благополучия, социальной интеграции и поддержки развития идентичности у лиц, подвергшихся стигме.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

«Ալվարդ Օհանջանյան Վառլենի»

Date of publication:

2026

Format:

pdf

Identifier:

oai:arar.sci.am:433722

Digitization:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան