Ամսագրի կամ հրապարակման վերնագիր:

Ցեղասպանագիտական հանդես=Journal of Genocide Studies=Журнал исследований геноцида

Հրապարակման ամսաթիվ:

2025

Հատոր:

13

Համար:

2

ISSN:

1829-3980

Լրացուցիչ տեղեկություն:

Khanumyan Gohar, Ханумян Гоар

Այլ վերնագիր:

Anti-Armenianism in Soviet Azerbaijan: the Story of the Destruction of the Monument “Eagle” in the Village of Banants ; Антиармянская политика в Советском Азербайджане: история уничтожения памятника “Орёл” в селе Бананц

Ծածկույթ:

146-167

Ամփոփում:

Հոդվածում ներկայացվում է Խորհրդային Ադրբեջանում հակահայկական քաղաքականությունը մշակութային ժառանգության ոչնչացման կոնկրետ դեպքի՝ Բանանց գյուղի «Արծիվ» հուշարձանի օրինակով։ Հիմնվելով արխիվային նյութերի, մասնավորապես՝ բանանցեցի Սերգեյ Տերյանի անձնական հավաքածուի վրա՝ հոդվածում քննում ենք հուշարձանի ստեղծման ու քանդման պատմությունը՝ բացահայտելով Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից վարվող հայկական մշակութային ժառանգության դեմ ուղղված համակարգված քաղաքականության դրսևորումները։ Հուշարձանը, որի հեղինակներն էին հայտնի ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանը և քանդակագործ Արա Հարությունյանը, նվիրված էր Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված 600 հայ բանանցեցիների հիշատակին։ Դրա ոչնչացումը՝ իրագործված Ադրբեջանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների, մասնավորապես՝ կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Հեյդար Ալիևի գիտությամբ և վերահսկողությամբ, ներկայացվում է որպես մշակութային հուշարձանի ոչնչացման կանխամտածված ակտ՝ խորհրդային ազգային քաղաքականության և պետականորեն ուղղորդված հայատյացության համատեքստում։ Հոդվածում վերլուծվում են նաև հուշարձանի քանդումն արդարացնելու ադրբեջանական պատմագիտական մոտեցումները, և քննարկվում են այդ իրադարձության քաղաքական հետևանքները՝ հայատյացության, հայերի հայրենազրկման և մշակութային հուշարձանի կորստի դիտանկյունից։
В статье рассматривается уничтожение памятника “Орёл” в армянском селе Бананц в Советском Азербайджане как показательный случай государственной антиармянской политики в советский период. Памятник, воздвигнутый в память о 600 армянских жителях деревни, погибших в Великой Отечественной/Второй мировой войне, был создан известным армянским архитектором Рафаeлем Исраeляном и скульптором Ара Арутюняном. Несмотря на то, что проект был реализован на средства местного сообщества, памятник был тайно снесён в июле 1969 года по указанию азербайджанских властей, предположительно, по инициативе новоназначенного первого секретаря ЦК Компартии Азербайджана Гейдара Алиева. Опираясь на материалы из личного архива Сергея Теряна, в статье утверждается, что снос памятника не был единичным случаем, а являлся частью более широкой политики уничтожения армянского культурного наследия. Анализируются как армянские, так и азербайджанские нарративы, связанные с этим событием, в более широком контексте национальной политики Советского Союза и давнего процесса политики стирания армянского присутствия в Азербайджане.
This study examines the destruction of the “Eagle” monument in the Armenian-populated village of Banants in Soviet Azerbaijan as a revealing case of state-driven anti-Armenian policy during the Soviet period. Erected in memory of 600 Armenian villagers who were killed in Great Patriotic war/World War II, the monument was designed by renowned Armenian architect Rafael Israelyan and sculptor Ara Harutyunyan. Despite being a community-funded initiative, the monument was secretly demolished in July 1969 under the directive of Azerbaijani officials, reportedly influenced by newly appointed First Secretary of the Central Committee of the Communist Party of Azerbaijan Heydar Aliyev. Drawing on archival materials from Sergey Teryan’s personal archive, the article argues that the demolition was not an isolated incident but part of a broader policy of cultural erasure targeting Armenian heritage. It analyzes both Armenian and Azerbaijani narratives surrounding the event, situating it within the larger context of Soviet nationalities policy and the long-standing erasure of Armenian presence in Azerbaijan.

Հրատարակության վայրը:

Երևան

Հրատարակիչ:

ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ

Ձևաչափ:

pdf

Նույնացուցիչ:

oai:arar.sci.am:426157

Լեզու:

hy ; ru ; en

Բնօրինակի գտնվելու վայրը:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան