Journal or Publication Title:

Ցեղասպանագիտական հանդես=Journal of Genocide Studies=Журнал исследований геноцида

Date of publication:

2025

Volume:

13

Number:

2

ISSN:

1829-3980

Additional Information:

Акопян Айк, Hakobyan Hayk

Other title:

Мидийская и албанская теории этногенеза азербайджанцев в контексте политических трансформаций XX века ; The Median and Albanian Theories of Azerbaijani Ethnogenesis in the Context of Political Transformations of the 20th Century

Coverage:

130-145

Abstract:

Հոդվածը նվիրված է ադրբեջանական պատմագրության գաղափարական ձևավորման գործընթացին 1930-ականներից մինչև մեր օրերը։ Ուշադրության առանցքում այն մեխանիզմներն են, որոնցով ձևավորվեց «տեղաբնիկության» խոսույթը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնելու ադրբեջանցիներին որպես Հարավային Կովկասի հնագույն ժողովուրդ։ Վերլուծվում են մարական և աղվանական տեսությունների ծագումն ու զարգացումը որպես խորհրդային գաղափարախոսության մեջ ձևավորված պատմական-քաղաքական կառուցումներ, որոնք հետագայում շարունակեցին գործել նաև անկախ Ադրբեջանի պետական գաղափարախոսության մեջ։ Հոդվածը ցույց է տալիս, որ այս պատմաշարերը (նարատիվները) ծառայել են ոչ թե գիտական նպատակների, այլ քաղաքական շահերի, մասնավորապես հայկական մշակութային և պատմական ժառանգության յուրացմանը: Հատուկ ընդգծվում է, որ նույն մոդելը վերջին տասնամյակներում որդեգրել են նաև Ադրբեջանում ապրող ազգային փոքրամասնությունները՝ ստեղծելով իրենց սեփական «հին պետականության» առասպելները։ Այս երևույթը բնութագրվում է որպես «հավաքական յուրացման» գործընթաց, որի նպատակը տարածաշրջանի իրական պատմական հիշողության փոխարինումն է արհեստական և քաղաքականապես շահավետ առասպելաբանությամբ։ Ուստի հոդվածնառաջարկում է քննադատական հայացք նետել Ադրբեջանի պատմական գիտակցության վերակառուցման և մշակութային հիշողության մանիպուլյացիայի մեխանիզմների վրա։
The article examines the ideological formation of Azerbaijani historiography from the 1930s to the present day, focusing on the mechanisms through which the discourse of “autochthony” was constructed to present Azerbaijanis as an ancient people indigenous to the South Caucasus. It analyzes the emergence and development of the Median and Albanian theories as historical-political constructs shaped within the Soviet ideological framework and later adopted by the independent Azerbaijani state. The study demonstrates that these narratives have served primarily political rather than scholarly purposes, particularly in legitimizing the appropriation of Armenian cultural and historical heritage. Furthermore, it highlights how, in recent decades, similar ethno-genetic models have been adopted by Azerbaijan’s national minorities, who have begun constructing their own myths of “ancient statehood.” This phenomenon is interpreted as a process of “collective appropriation” aimed at replacing the region’s authentic historical memory with an artificial, politically advantageous mythology. Consequently, the article offers a critical perspective on the reconstruction of historical consciousness and the mechanisms of cultural memory manipulation in modern Azerbaijani historiography.
Статья посвящена идеологическому формированию азербайджанской историографии с 1930-х годов до наших дней. Основное внимание уделяется механизмам, посредством которых был сконструирован дискурс “автохтонности,” призванный представить азербайджанцев как древний народ, исконно принадлежащий Южному Кавказу. Анализируется происхождение и развитие “мидийской” и “албанской” теорий как историко-политических конструктов, сформированных в рамках советской идеологии и впоследствии унаследованных государственной идеологией независимого Азербайджана. Показано, что данные нарративы служили не научным, а политическим целям — в частности, для легитимации присвоения армянского культурного и исторического наследия. Отдельное внимание уделено тому, что в последние десятилетия аналогичные этногенетические модели усваиваются и национальными меньшинствами Азербайджана, которые начинают конструировать собственные мифы о «древней государственности». Этот феномен интерпретируется как процесс «коллективного присвоения», направленный на подмену подлинной исторической памяти региона искусственной, политически, идеологически выгодной мифологией. Таким образом, статья предлагает критический взгляд на реконструкцию исторического сознания и механизмы манипуляции культурной памятью в современной азербайджанской историографии.

Place of publishing:

Երևան

Publisher:

ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ

Format:

pdf

Identifier:

oai:arar.sci.am:426156

Language:

hy ; ru ; en

Location of original object:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան