Publication Details:

Պարբերականն ընդգրկում է արվեստի պատմության և հումանիտար գիտությունների ոլորտի ուսումնասիրություններ, թարգմանություններ և ուսումնամեթոդական հետազոտություններ

Journal or Publication Title:

Գեղարվեստի ակադեմիայի Տարեգիրք=Yearbook of the Academy of Fine Arts=Ежегодник академии художеств

Number:

20/1

ISSN:

1829-4278

Official URL:

www.yearbook.yafa.am

Additional Information:

Սուսլենկով Վիտալի, Suslenkov Vitaliy

Other title:

«Սիրեններին ունկնդրող Ոդիսևսը» ուշ անտիկ և վաղքրիստոնեական արվեստում ; Odysseus Listening To The Sirens In Late Antique And Early Christian Art

Corporate Creators:

Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիա

Coverage:

10-31

Abstract:

В статье исследуются причины интереса к сюжету с Одиссеем, слушающим пение сирен в искусстве III–VI вв. и реконструируются представления о герое как в позднеантичном языческом, так и в христианском и иудаистском контекстах. Первой причиной интереса к истории Одиссея и сирен были особенно важные со II–III вв. проявленные в ней идеи спасения и преодоления смерти. Они обеспечили ей роль в погребальной языческой и христианской традиции, использовались как аллегории в христианской дидактике о спасении. Часто встречающееся в изображении сцены на саркофагах III в. соседство с философами, как и изображение соперничающих муз и сирен на фоне стоических и неоплатонических комментариев этого мифического события позволяет прочитать ее как аллегорию пути человека, где море — смерть и искушения, Одиссей — душа, ищущая знания, сирены — знание мира, тогда как музы — высшее духовное знание. Близким этому может быть мозаичный ансамбль в Доме Леонтия Клубаса в Скифополисе, где сцене с сиренами противопоставлены египетские мотивы: Нил, Александрия, ниломер и нильский пейзаж, воплощающие собою блаженство спасения. Христианские писатели, продолжая эту линию истолкования странствий Одиссея, предпочли «философскому» прочтению сцены Слушания сирен понимание его как преодоления соблазна, ведущего к духовной смерти, сделали его аллегорией христианской души и в системе ассоциативных связей «подняли» до сопоставления с Христом.
Հոդվածում քննվում է 3-ից 6-րդ դդ. արվեստում «Սիրեններին ունկնդրող Ոդիսևսի» սյուժեն և դրա լայն տարածման պատճառները, ինչպես նաև հերոսի մասին պատկերացումները ուշ անտիկ հեթանոսական, քրիստոնեական ու հրեական միջավայրում: Ոդիսևսի և սիրենների պատմության նկատմամբ հետաքրքրության հիմնական պատճառներ 2-3-րդ դարերից ի հայտ եկող փրկության և մահվան հաղթահարման գաղափարներն էին։ Վերջիններս զգալի դեր են խաղացել հեթանոսական և քրիստոնեական հուղարկավորության ավանդույթներում և օգտագործվել են որպես այլաբանություններ քրիստոնեական փրկության դիդակտիկայի մեջ։ 3-րդ դարի սարկոֆագների վրա Ոդիսևսի և սիրենների տեսարանի հետ միասին հաճախ հանդիպող փիլիսոփաների, ինչպես նաև մրցակցող մուսաների և սիրենների պատկերումը, այս առասպելական իրադարձության վերաբերյալ ստոիկյան և նեոպլատոնական մեկնաբանությունների համատեքստում թույլ է տալիս մեկնաբանել այն որպես մարդու անցած ուղու այլաբանություն, որտեղ ծովը խորհրդանշում է մահը և գայթակղությունը, Ոդիսևսը խորհրդանշում է հոգին, որը փնտրում է գիտելիք, սիրենները՝ աշխարհի գիտելիքը, իսկ մուսաները՝ բարձրագույն հոգևոր իմացությունը։ Նմանատիպ օրինակ կարող է լինել Սկիֆոպոլիսի «Լեոնտիոս Կլուբասի տան» խճանկարը, որտեղ սիրենների հետ տեսարանը հակադրվում է եգիպտական մոտիվների՝ Նեղոսի, Ալեքսանդրիայի և Նեղոսի բնապատկերի հետ, որոնք մարմնավորում էին փրկության երանությունը։ Քրիստոնյա հեղինակները, շարունակելով Ոդիսևսի թափառումների մեկնաբանության այս գիծը, «Սիրեններին ունկնդրելու» տեսարանի «փիլիսոփայական» ընկալումը փոխարինել են հոգևոր մահվան տանող գայթակղությունների հաղթահարման գաղափարով։ Նրանք այս թեման դարձրել են քրիստոնեական հոգու այլաբանություն և ասոցիատիվ կապերի համակարգում այն «բարձրացրել» են մինչև իսկ Քրիստոսի կերպարի հետ համեմատության աստիճանի։
The article examines the reasons for the interest in the story of Odysseus listening to the Sirens’ song in 3rd- to 6th-century art. It reconstructs representations of the hero across late antique pagan, Christian and Judaic contexts. The primary reason for interest was the narrative’s profound connection to ideas of salvation and the overcoming of death, themes that became especially prominent during the 2nd and 3rd centuries. These concepts secured the motif’s role in pagan and Christian funerary traditions and were used as allegories in Christian teachings on salvation. On 3rd century sarcophagi, the scene is frequently associated with philosophers or the rivalry between the Muses and the Sirens. Viewed through the lens of Stoic and Neoplatonic commentaries, this myth can be read as an allegory for the human journey: the sea symbolizes death and temptation, Odysseus embodies the soul seeking knowledge, the Sirens represent knowledge of the world, and the Muses signify higher spiritual wisdom. A similar example is the mosaic ensemble in the House of Leontios Klubas in Scythopolis. Here, the scene with the Sirens is contrasted with Egyptian motifs—such as the Nile, Alexandria, the Nilometer, and the Nile landscape—which collectively embody the bliss of salvation. Christian writers, continuing this line of interpretation of Odysseus’ wanderings, preferred a “philosophical” reading of the scene of Listening to the Sirens, understanding it as the overcoming of temptation leading to spiritual death. They made it an allegory of the Christian soul and, in the system of associative connections, “elevated” it to a comparison with Christ.

Place of publishing:

Երևան

Format:

pdf

Identifier:

doi:10.54503/1829-4278

Language:

hy