Object structure

Գլխ․ խմբ․՝ Մ․ Գ․ Ներսիսյան (1958-1998) ; Վ․ Միքայելյան (1999-2005) ; Գլխ․ խմբ․ պաշտոնակատար՝ Պ․ Մ․ Մուրադյան (2005) ; Ա․ Զաքարյան (2005) ; Գլխ․ խմբ․՝ Ս․ Հարությունյան (2006-2018) ; Ա․ Զաքարյան (2018-)

Երվանդ Թոլայան ; երգիծանք ; լեզու ; խոսք ; ոճ ; պատկերավորման միջոց ; բառապաշարային շերտեր

152-166

Արևմտահայ իրականությունը ծնունդ տվեց երգիծաբանների մի մեծ փաղանգի, որն իր կայուն տեղն ու անուրանալի դերն ունի հայ գրականության պատմության մեջ: Նրանցից շատերը, սակայն, հակառակ իրենց վաստակի, ցարդ մնում են հայ ընթերցողին գրեթե անծանոթ և հանիրավի մոռացված: Այդ երգիծաբաններից է Երվանդ Թոլայանը (1883–1937)՝ գրող, խմբագիր, հրապարակախոս, դերասան, որ հայտնի անուն էր XX դարասկզբի պոլսահայ մշակութային կյանքում: 1910 թ. լույս է տեսել նրա հիմնական գործը՝ «Իտէալին ետեւէն» երգիծավեպը, որը ներկայացնում է Կ. Պոլսի, մասնավորապես Բերա թաղամասի հայության կյանքն ու բարքերը՝ համեմված երգիծական տարրով: Երգիծանքը դրսևորվել է տարբեր կերպ՝ հումորայինից մինչև դառը կամ կծու հեգնական: Թոլայանի երգիծավեպը, ինչպես նաև փոքր ծավալի արձակ ստեղծագործությունները այլևայլ արժանիքներից զատ աչքի են ընկնում գեղեցիկ ու արտահայտիչ լեզվով, որին խիստ նպաստել է պատկերավորման լեզվական միջոցների առատությունը, դրանց ճիշտ ու տեղին կիրառությունը: Փոխաբերությունները, համեմատությունները, հակադրույթները և լեզվական այլ արտահայտչամիջոցներ խոսքը հարստացրել են տարբեր նրբերանգներով, օժտել այլաբանական նշանակությամբ, հաղորդել երգիծական բնույթ: Երգիծաստեղծ մեծ հնարավորություններով են օժտված բառապաշարի այլևայլ շերտերին պատկանող բառերը: Խոսքային միջավայրում առանձնանալով՝ այս միավորներն օգնում են ընթերցողին ավելի խորությամբ ընկալելու նկարագրվող առարկան կամ երևույթը, նրա որոշակի հատկությունները, ինչպես նաև կոմիկական բնույթը: Ուշադրության են արժանի հնչերանգն ու դադարը և դրանք արտահայտող կետադրական նշանները, որոնք հաճախ խոսքին հաղորդում են խորը ենթատեքստ, երգիծաստեղծ են ու պատկերաստեղծ:
The Western Armenian satirical writers have occupied a worthy niche in Armenian literature playing an undeniable role in its development. However, many of them, despite their merits, remain almost unknown to the Armenian reader and unjustly forgotten. One of them is Yervand Tolayan (1883‒1937), a writer, editor and actor, who gained fame in the Armenian cultural life of Constantinople at the beginning of the 20th century. In 1910, his main work, the satirical novel "In the Footsteps of the Ideal" was published; the novel presented the life and customs of the Armenians of Constantinople, particularly of the district Bera, in a bright satirical subtext. Tolayan's satirical novel, as well as his short prose works, in addition to other merits, stand out for their beautiful and figurative language, which is greatly facilitated by the abundance of figurative linguistic means and their correct and appropriate use. Metaphors, comparisons, contrasts, etc. enriching the lingual and stylistic outline of the work with various nuances, gave the narrative an allegorical meaning, and a satirical character. Words belonging to various layers of the vocabulary, including foreign words, have great satirical potential. Standing out in the verbal environment, these lexical units contribute to a deeper understanding of the object or phenomenon being described, its certain properties, as well as its comic nature. Pauses and punctuation marks also deserve attention, reinforcing the subtext and lending the work a unique imagery.
Западноармянские писатели-сатирики заняли свою достойную нишу в армянской литературе, сыграв неоспоримую роль в ее развитии. Однако несмотря на свои заслуги, многие из них практически неизвестны армянскому читателю и несправедливо забыты. Одним из них является Ерванд Толаян (1883‒1937), писатель, редактор и актёр, снискавший известность в армянской культурной жизни Константинополя в начале XX века. В 1910 году вышло в свет его главное произведение ‒ сатирический роман «По следам идеала», в котором с ярким сатирическим подтекстом представлены жизнь и обычаи армян Константинополя, в частности городского квартала Беры. Сатирический роман Толаяна, а также его малая проза, помимо прочих достоинств, отличаются прекрасным и образным языком, чему в значительной степени способствует обилие образных лингвистических средств, их правильное и уместное использование. Метафоры, сравнения, контрасты и т. д., обогащая лингвостилистическую канву произведения различными нюансами, придают повествованию аллегорический смысл и сатирический характер. Выделяясь в вербальном контексте, эти лексические единицы способствуют более глубокому восприятию описываемого объекта или явления, его определенных свойств и комического характера. Заслуживают внимания также паузы и знаки препинания, усиливающие подтекст и придающие произведению неповторимую образность.

Երևան

ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.

Հոդված

pdf

АЖ 359