Ռուսերեն փոխառյալ բաղադրիչով դարձվածները Ղարաբաղի բարբառում

Գլխ․ խմբ․՝ Մ․ Գ․ Ներսիսյան (1958-1998) ; Վ․ Միքայելյան (1999-2005) ; Գլխ․ խմբ․ պաշտոնակատար՝ Պ․ Մ․ Մուրադյան (2005) ; Ա․ Զաքարյան (2005) ; Գլխ․ խմբ․՝ Ս․ Հարությունյան (2006-2018) ; Ա․ Զաքարյան (2018-)

Լեզվաբանություն

Ղարաբաղի բարբառ ; ռուսերեն ; բառապաշար ; արմատ

144-160

Ղարաբաղի բարբառի փոխառյալ բառերը ռուսերենում ունեցած իրենց իմաստների համեմատությամբ կարող են պահպանած լինել իմաստը կամ ենթարկվել իմաստային տարբեր փոփոխությունների։ Իմաստափոխության դրսևորումներից մեկը քննվող բառերի՝ դարձվածների կազմում հանդես գալու իրողությունն է։ Դարձվածները հիմնականում կազմված են փոխառյալ ստորադաս և հայերեն գերադաս բաղադրիչներից։ Հաղորդակցական արժեք ունեցող, այսինքն՝ նախադասություն դարձվածային միավորները անհամեմատ քիչ են, դրանք ունեն հիմնականում պարզ կառուցվածք, կան նաև միակազմ նախադասություն դարձվածային միավորներ։ Անվանողական արժեք ունեցող դարձվածային միավորներն ունեն բոլոր ենթատեսակները՝ գոյականական, ածականական, բայական, մակբայական և եղանակավորող։ Գոյականական և ածականական դարձվածային միավորները հիմնականում երկբաղադրիչ են, շատ քիչ են մակբայական և եղանակավորող դարձվածային միավորները։ Բայական դարձվածային միավորները բնորոշվում են բաղադրիչների տարաբնույթ հարաբերություններով և քանակով գերազանցում են մյուսներին։ Դրանց մեջ զգալի մաս են կազմում դարձվածի արժեք ստացած հարադրությունները։ Բայական երկբաղադրիչ ստորադաս փոխառյալ բաղադրիչը գոյականն է, որը կարող է ձևավորվել տարբեր հոլովներով, կապով, ունենալ եզակի կամ հոգնակի թիվ, հանդես գալ հոդով կամ առանց հոդի։ Փոխառյալ բաղադրիչով մի շարք դարձվածներ ռուսերենում ունեն նույն բառով կազմված համարժեք կամ առնչակից դարձված։
Заимствованные слова в Карабахском диалекте, по сравнению с их значениями в русском языке, могут либо сохранять своё первоначальное значение, либо подвергаться различным семантическим изменениям. Одним из проявлений семантических изменений является употребление этих слов в составе фразеологизмов. Фразеологические единицы в основном состоят из заимствованных подчинённых и армянских главных компонентов. Фразеологизмы с коммуникативным значением – то есть выполняющие функцию предложения – сравнительно редки; они в основном имеют простую структуру, встречаются также односоставные предложения-фразеологизмы. Фразеологические единицы с номинативным значением включают все подтипы: именные, прилагательные, глагольные, наречные и модальные. Именные и прилагательные фразеологизмы, как правило, двухкомпонентные, наречные и модальные встречаются редко. Глагольные фразеологизмы характеризуются разнообразными отношениями между компонентами и количественно преобладают над другими типами. Значительную часть среди них составляют словосочетания, получившие фразеологическое значение. В глагольных двухкомпонентных единицах подчинённым заимствованным компонентом выступает существительное, которое может употребляться в различных падежах, с послелогом или без него, в единственном или множественном числе, с артиклем или без артикля. Многие фразеологизмы с заимствованным компонентом имеют в русском языке аналогичные или родственные по составу выражения.
The borrowed words in the Karabakh dialect, when compared to their meanings in Russian, may have either retained their original meaning or undergone various semantic changes. One of the manifestations of semantic changes is the use of these borrowed words in phraseological units. The phraseological units are mainly composed of borrowed subordinate components and Armenian dominant components. Phraseological units with communicative meaning – that is, those functioning as a sentence – are relatively few; they mainly have a simple structure; one-member phraseological units are also encountered. Phraseological units with nominative value include all subtypes: nominal, adjectival, verbal, adverbial, and modal. The nominal and adjectival phraseological units are mostly two-component, while adverbial and modal ones are quite rare. Verbal phraseological units are characterized by diverse relationships between their components and quantitavely predominate over other types. A significant number of them make word combinations that have acquired phraseological meaning. In verbal two-component units, the subordinate borrowed component is the noun, which can be used in various cases, with or without a postposition, in singular or plural form, and with or without an article. Many phraseological units containing borrowed components have similar or related expressions in Russian.

ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.

Հանդես

pdf

АЖ 359

ՀՐԱՉՅԱ ԱՃԱՌՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 150-ԱՄՅԱԿԻ ԱՌԹԻՎ

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան