Հայերը Սպանիոյ և սպանական Ամերիկայի մէջ (XVII դ. եւ XVIII դ. սկիզբ): Армяне в Испании и Латинской Америке (в XVII- начале XVIII вв.). Armenians in Spain and Latin America (in the 17th – at the beginning of the 18th c.).

Պատ․ խմբ՝. Հ․ Գ․ Ինճիկյան (1966-1968) ; Գլխավոր խմբ.՝ Ծ․ Պ․ Աղայան (1969-1972) ; Վ․ Ա․ Միքայելյան (1972-1987) ; Ա․ Ա․ Խառատյան (1988-2017)

Մատթէոսեան Վ. ; Маттеосян В. ; Matteosian V. V.

130-139

XVII դ. ընթացքին, Նոր Ջուղայի վաճառականական ցանցը կը հասնէր մինչեւ հեռաւոր Արեւմուտք՝ Սպանիա եւ սպանական Ամերիկան։ Այս ներկայութիւնը, թէեւ ցանցառ ու փոքրաթիւ, երկարաձգուեցաւ մինչեւ XVIII դ. առաջին կէսը, եւ զուգադիպեցաւ հայկական առեւտրական ցանցի վերելքին ու անկումին հետ։ Հայերը հաստատուած էին սպանական երկու գլխաւոր նաւահանգիստներուն մէջ՝ Գատիզ եւ Սեւիլլա, ուրկէ նաւարկած են դէպի Արեւմուտք, իսկ Փիլիպպեան կղզիներու (սպանական գաղութ) մայրաքաղաքը՝ Մանիլա կայք դրած վաճառականները, նաեւ ճամբորդութիւններ ըրած են դէպի Մեքսիքօ։ Յօդուածին մէջ ներկայացուած է Սպանիոյ երկու փոքր հայկական համայնքներուն համառօտ պատմութիւնը՝ ըստ սպանական եւ հայկական աղբիւրներու հաղորդումներուն, եւ սպանական Ամերիկայի տարբեր վայրեր (Հրոյ Երկիր, Պոլիվիա, Փերու, Մեքսիքօ, Արժանթին) առժամաբար յայտնուած կամ հաստատուած հայերու մասին վկայութիւններ։ В XVII в. купцы Новой Джульфы вели активную торговлю с западными странами, в частности, с Испанией, а также странами Латинской Америки. В статье на основе испанских и армянских источников представлены краткая история двух армянских колоний в Испании, а также сведения об армянах,обосновавшихся в странах Латинской Америки (на Огненной земле, в Боливии, Перу, Мексике, Аргентине).

Երևան