Օբյեկտ

Վերնագիր: Գոյականի թվի քերականական կարգի արտահայտությունը հին հայերենում

Ամսագրի կամ հրապարակման վերնագիր:

Լրաբեր հասարակական գիտությունների =Herald of the Social Sciences

Հրապարակման ամսաթիվ:

2022

Համար:

1

Լրացուցիչ տեղեկություն:

Хачатрян Лалик, Хачатрян Лилит, Khachatryan Lalik, Khachatryan Lilit

Այլ վերնագիր:

Выражение грамматической категории числа существительного в древнеармянском языке ; The Expression of Grammatical Category of Number of Noun in Old Armenian

Համատեղ հեղինակները:

Խ․Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան ; Համազգային Արևմտյան շրջանի գրական միավորում, Լոս Անջելես, ԱՄՆ

Ծածկույթ:

130-145

Ամփոփում:

Հին հայերենում հոգնակի թվի տիպաբանական ցուցիչն է -ք մասնիկը, որ որոշակի դեպքերում, պայմանավորված հոլովաձևի հնչյունական-ձևակազմական փոփոխություններով, ստանում է -ունք, -ինք, -անք (նաև՝ -ոնք) ձևեր, թեև, ընդհանուր առմամբ, այդ վերակազմավորումներում իմաստի բեռնվածությունը դարձյալ կրում է –ք մասնիկը։ Վերջադրական հոլովման գոյականների թվի կարգն ունի երկու կառուցատիպ. մի դեպքում հոգնակի ուղղականի համար սերող հիմք է դառնում եզակի ուղղականը (անփոփոխ ձևով), երկրորդ՝ հոգնակի ուղղականի հիմքը եզակի ուղղականի հնչյունական-ձևակազմական (փոփոխված) տարբերակն է։ Ներքին թեքման ենթարկվող բառերի հոլովական հիմքերը ձևավորվում են ձայնդարձով կամ երկբարբառի պարզեցումով` հոգնակիակերտ մասնիկից առաջ. (ը)ն – ուն+ք. ձուկ(ը)ն+ք – ձկուն+ք (ը>ու հնչյունափոխությամբ), ում+(ը)ն – մունք. ուսում(ը)ն – ուսմուն+ք (ը>ու հնչյունափոխությամբ), մ(ը)ն - մուն+ք. ատամ(ը)ն – ատամուն+ք (ը>ու հնչյունափոխությամբ), (ը)ն – ին+ք. գառ(ը)ն – գառին+ք (ը>ի հնչյունափոխությամբ)։ Հոլովական հիմքերի վրա ավելանում է հոգնակիակերտ ցուցիչը։ Հանդիպում են թվակազմական զուգաձևությունները, որոնք հոգնակիության իմաստն արտահայտում են միևնույն հիմքին ավելացող հոմանիշ տարբեր (հոգնակերտ) մասնիկների միջոցով, ինչպես՝ - ք // -եայք, -ք// -ունք, ­եան //-եայք, -անք// -եան, -ք// -իք// -եան, -ան //-անք //-եան և այլն։ Այդ կարգի բառերը քերականական իմաստներն արտահայտում են մասնիկավորմամբ և ենթարկվում են տարբեր հոլովումների։
В древнеармянском языке частица –ք является типологическим указателем множественного числа, который, в некоторых случаях, в зависимости от фонетико-морфологических изменений, принимает формы -ունք, -ինք, -անք (-ոնք), хотя в подобных преобразованиях смысловую нагрузку опять-таки несет частица –ք: Категория числа существительных с постпозиционным склонением имеет две структуры: а. именительный падеж единственного числа является производной основой для множественного именительного (с неизменяемой формой); б. основа множественного именительного является фонетико-морфологическим вариантом именительного падежа, употребляемого в единственном числе. Склоняемые основы слов с внутренней флексией образуются благодаря альтернации или упрощению дифтонга перед частицей, образующей множественное число; (ը)ն-ուն+ք. ձուկ(ը)ն+ք-ձկուն+ք, рыба-рыбы (чередование ը>ու), ում+(ը)ն-մունք. ուսում(ը)ն-ուսմուն+ք, обучение-обучения (чередова-ние ը>ու), մ(ը)ն-մուն+ք. ատամ(ը)ն-ատամուն+ք, зуб-зубы (чередование ը>ու), (ը)ն-ին+ք. գառ(ը)ն-գառին+ք, ягненок-ягнята (чередование ը>ի)։ Частица множественного числа добавляется к склоняемым основам. Имеются числообразовательные парные формы, которые выражают значение множественного числа добавлением различных синонимичных частиц к той же основе; -ք//-եայք, -ք//-ունք, -եան//-եայք, -անք//-եան, -ք//-իք//-եան, -ան//-անք//-եան. Подобные слова выражают грамматические значения с помощью аффиксации и имеют разные склонения.
The typological index of plural number is particle –ք, which, in some cases, conditioned by case sound-formal changes, takes -ունք, -ինք, -անք (also-ոնք). On the whole, in those recompositions particle –ք again bears charge of meaning. The category of number of postpositional declension nouns has two structural types. a. singular nominative case becomes a derivate stem for plural nominative (without any changes), b. the stem of plural nominative is a sound-formal (changed) variant of singular nominative. The declensional stems of words with internal flexion are formed with vowel alternation or simplification of diphtong before plural-forming particle (ը)ն – ուն+ք. ձուկ(ը)ն+ք – ձկուն+ք ; fish-fish (sound interchange ը>ու), ում+(ը)ն – մունք. ուսում(ը)ն – ուսմուն+ք, study-studies (sound interchange ը>ու), մ(ը)ն - մուն+ք. ատամ(ը)ն – ատամուն+ք, tooth-teeth (sound interchange ը>ու), (ը)ն – ին+ք. գառ(ը)ն – գառին+ք, sheep-sheep ( sound interchange ը>ի). The plural-forming index is added to declensional stems. There are number-forming parallel forms which express meaning of plurality by adding many different synonym (plural-forming) particles to the same stem, like -ք //-եայք, -ք //-ունք, -եան //-եայք, -անք //-եան, -ք// -իք// -եան, -ան //-անք //-եան etc. Such words express grammatical meanings through affixation and have different declensions.



Հրատարակիչ:

ՀՀ ԳԱԱ

Ձևաչափ:

pdf

Նույնացուցիչ:

սեղմիր այստեղ կապին հետևելու համար ; oai:arar.sci.am:319177

Բնօրինակի գտնվելու վայրը:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան

Օբյեկտի հավաքածուներ:

Վերջին անգամ ձևափոխված:

May 31, 2022

Մեր գրադարանում է սկսած:

May 25, 2022

Օբյեկտի բովանդակության հարվածների քանակ:

8

Օբյեկտի բոլոր հասանելի տարբերակները:

https://arar.sci.am/publication/346504

Ցույց տուր նկարագրությունը RDF ձևաչափով:

RDF

Ցույց տուր նկարագրությունը OAI-PMH ձևաչափով։

OAI-PMH

Օբյեկտի տեսակ՝

Նման

Այս էջը օգտագործում է 'cookie-ներ'։ Ավելի տեղեկատվություն