Օբյեկտ

Վերնագիր: К вопросу о фонологической системе армянских гласных

Ստեղծողը:

Б. С. Гулакян

Տեսակ:

article

Ամսագրի կամ հրապարակման վերնագիր:

Պատմա-բանասիրական հանդես =Historical-Philological Journal

Հրապարակման ամսաթիվ:

1965

Հատոր:

vol. 1

Այլ վերնագիր:

Հայերենի ձայնավորների հնչույթաբանական համակարգի հարցի շուրջը։ On the Problem of the Phonological System of Vowels in Armenian.

Ծածկույթ:

219-230

Ամփոփում:

Հոդվածը նվիրված է ժամանակակից արևելահայ լեզվի ձայնավորների համակարգում ը ձայնավորի բնութագրմանը։ Հնչույթաբանական տեսության, մասնավորապես նրա նորագույն տվյալների (մենք ի նկատի ունենք Ս. Շատումյանի երկաստիճան տեսությունը ) կիրառումր թույլ Է տալիս մեզ առաջարկել հայերենի ձայնավորների նկարագրության մեջ մտցնելու անհրաժեշտ ճշգրտումներ։ Մեր խնդիրն Է՝ հնչյունների բնորոշման հնչույթաբանական դասակարգման հիմքում դնել ոչ թե հնչյունաբանական, այլ հնչույթաբանական չափանիշներ, հիշելով, որ «Հնչյունաբանի հնչյունները չեն համընկնում... հնչույթաբանի միավորների հետ» (Ն. Տրուբեցկոյ, «Հնչույթաբանության հիմունքներ», Մոսկվա, 1960, Էջ 18)։ Ը ձայնավորը, լինելով ժամանակակից գրական հայերենի «ամենաթույլ» ձա յնավորը, լեզվի ձայնավորների համակարգում իր բացառիկ տեղն Է գրավում։ Ելնելով այն դրույթից, որ «ամեն մի հնչույթ ունի որոշակի հնչույթաբանական բովանդակություն միայն այն դեպքում, եթե հնչույթաբանական հակադրությունների համակարգը հանդես Է բերում որոշակի կարգ կամ կառուցվածք» (Տրուբեցկոյ, նույն աշխատությունը, Էջ 74 — 75), մենք որոշում ենք ը ձայնավորի հնչույթաբանական դերը բառասկզբում, բառի մեջ և բառավերջում։ Ը ձայնավորով առաջին բաղաձայնից հետո բառերի քննությունը հանգեցնում Է մեզ այն եզրակացության, որ այստեղ «ը»-ն անպայման, անվերացնելի կոմպոնենտ Է, բաղաձայնի իրականացման բաղադրիչ տարր։Ը ձայնավորի դերը բառամիջում, ոչ բառասկզբի բաղաձայնից անմիջապես հետո, նույնն Է։ Մեր եզրակացությունն Է՝ ը-ն միջբաղաձայնային դիրքում հնչույթ չէ, այլ անվերացնելի տարր, «լարման թուլացման» միջոց։Հայերենում ը-ն բառասկզբում հանդես է գալիս միայն երկու բաղաձայնների առջև, այսինքն բառասկզբում ը-ն անվերացնելի տարր է երկու և ավելի բաղաձայնների առջև։ Բառավերջում ը-ն կատարում է որոշիչ հոդի դերը։ Բաղաձայնով վերջացող բառը ստանում է ը որոշիչը, որը, եթե այդ բառին հետևում է ձայնավորով սկսվող բառ, սովորաբար փոխարինվում է ն-ով։ Այսպիսով տեսնում ենք, որ ինչպես հնչյունային հոսանքի աոանձին հատվածներում՝ բառերում, այնպես էլ ավելի ընդարձակ կոնտեքստում բառակապակցություններում գործում է մեկ սկզբունք ը ձայնավորը երևան է գալիս միայն երկու բաղաձայնների առկայության դեպքում, այդ բաղաձայնների արտասանությունը ավելի հեշտ դարձնելու անհրաժեշտության պատճառով։Մենք հանգում ենք հետևյալ եզրակացության՝ ժամանակակից գրական արևելահայ լեզվում ը-ն ինքնուրույն հնչույթ չէ։ Հայերենը բաղաձայնների կապակցություններով արտակարգ հարուստ լեզու Է։ Այդ հանգամանքը, սակայն, բացասաբար չի ազդում մեր լեզվի բարեհնչունության վրա։

Հրատարակիչ:

Հայկական ՍՍՌ գիտությունների ակադեմիա

Ստեղծման ամսաթիվը:

1965-04-01

Ձևաչափ:

pdf

Նույնացուցիչ:

oai:arar.sci.am:170840

Բնօրինակի գտնվելու վայրը:

ՀՀ ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան

Օբյեկտի հավաքածուներ:

Վերջին անգամ ձևափոխված:

Apr 20, 2021

Մեր գրադարանում է սկսած:

Jun 22, 2020

Օբյեկտի բովանդակության հարվածների քանակ:

6

Օբյեկտի բոլոր հասանելի տարբերակները:

https://arar.sci.am/publication/188159

Ցույց տուր նկարագրությունը RDF ձևաչափով:

RDF

Ցույց տուր նկարագրությունը OAI-PMH ձևաչափով։

OAI-PMH

Հրատարակության անուն Ամսաթիվ
К вопросу о фонологической системе армянских гласных Apr 20, 2021

Այս էջը օգտագործում է 'cookie-ներ'։ Ավելի տեղեկատվություն