Այրք ամրոցի հնագիտական համատեքստը. որոնումներ հայ-իտալական արշավախմբի հետքերով - Հմայակյան, Մարգար; Գրիգորյան, Ավետիս
Սեւանա լճի հարավարեւելյան ավազանում գտնվող Այրք ամրոցում ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրություն ինստիտուտի և Հռոմի Էգեյան եւ մերձավորարեւելյան քաղաքակրթությունների ուսումնասիրության ինստիտուտի հայ-իտալական հնագիտական արշավախմբի կողմից 2001 թ. կատարված հետախուզական պեղումներից հայտնաբերված խեցեղենի հետահայաց ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դրանց մեծամասնությունը վերաբերում է զարգացած միջնադարյան ժամանակաշրջանին։ Մինչդեռ ամրոցի ճարտարապետական լուծումները, մասնավորապես խոշոր քարերով կառուցված պարիսպները նման են բրոնզ-երկաթեդարյան «կիկլոպյան» ամրոցներին։ Ճարտարապետության և գտածոների միջեւ նշմարվող ժամանակագրական հակասությունը, թերեւս, պետք է բացատրել Սեւանի հարավարևելյան ավազանում հնագույն ամրոցաշինական ավանդույթների համեմատաբար երկար պահպանումով, ինչպես փաստագրվել է Սոթքի Տիգրանաբերդ ամրոցի պեղումներով։ The study of ceramics, discovered during excavations in 2001 conducted by the joint expedition of the Institute of Archaeology and ethnography NAS RA and the Institute of Studies on Aegean and Near Eastern Civilizations in the fortress of Ayrk (southeastern basin of Lake Sevan) demonstrated, that the major part of the material refers to the High Medieval period. However, the architectural solutions of the fortress, in particular, fortification walls with “midis” masonry, built of large blocks, are similar to the “cyclopean” fortresses of the Bronze and Iron ages. The chronological dissonance between the architecture and the findings can be explained by the long- term preservation of ancient traditions of building of fortification constructions in the southeastern basin of Lake Sevan: the fact that has been recorded thanks to the excavations of Tigranaberd fortress in Sotk. Исследование керамики выявленной в 2001 году совместной экспедицией Института Археологии и этнографии НАН РА и исследовательского Института Эгейских и Ближневосточных Цивилизаций во время разведовательных раскопок в крепости Айрк (юго-восточный бассейн озера Севан) показало, что большая часть материала относится к эпохе развитого средневековья. Однако, архитек- турные решения крепости, в частности, крепостные стены с кладкой «мидис», построенные из крупных блоков, похожи на «циклопические» крепости эпохи бронзы и железа. Хронологическое несоответствие между архитектурой и находками можно объяснить сравнительно долгим сохранением древнейших традиций строительства фортификационных сооружений в юго-восточном бассейне Севана, что было зафиксировано благодаря раскопкам крепoсти Тигранаберд в Сотке.
Keywords: Արվեստագիտություն; Ճարտարապետություն; Հնագիտություն