Մակար Բարխուդարյանի «Քննադատութիւն քննադատութեանց»-ը եւ 19-րդ դարավերջի հայ գրականության քննադաշտը - Բալայան, Զինաիդա (Լիմուշ հրատ.)
1886թ. Սանկտ Պետերբուրգում Մակար վարդապետ Բարխուդարյանի թարգմանությամբ (գրաբարից աշխարհաբար), Առաքել աղա Ծատուրյանի մեկենասությամբ հրատարակվել է Ապրես Բեկնազարյանի «Գաղտնիք Ղարաբաղի» պատմական ուսումն ասիրությունը: Ուսումնասիրության շուրջ պարբերական մամուլում լույս են տեսել դրական եւ բացասական կարծիքներ, գնահատումներ, գրախոսություններ, հրատարակվել են ուսումն ասիրություններ (Րաֆֆի, «Գաղտնիք Ղարաբաղի», Լեո, «Վէ՞պ թէ պատմութիւն », Մ. Բարխուդարյան, «Քննադատութիւն քննադատութեանց»): Վերջնական արդյունքում աշխատությունն ամբողջությամբ արժեքազրկվել եւ մերժվել է: Մ. Բարխուդարյանի «Քննադատութիւն քննադատութեանց»-ը պատասխանում է այդ պոլեմիկական հարցերին: Այս տեսանկյունից ուսումնասիրվող նյութը ձեռք է բերում գիտական արդիական հնչողություն՝ կատարված գրաքննադատական վերլուծական նոր համակարգի՝ մեկն աբանական (հերմենեւտիկ) եւ արժեքաբանական (աքսիոլոգիական) քննումների զուգորդմամբ: В 1886г. в Санкт-Петербурге в переводе (с грабара на современный армянский язык) Бархударяна Mакара при поддержке мецената Аракела–ага Цатуряна было издано историческое исследование Бекназаряна Апреса “Тайна Карабаха”. Вокруг этой книги в периодической печати вышли отрицательные и положительные отзывы-оценки, рецензии, а также были опубликованы исследования (Раффи “Тайна Карабаха”, Лео “Роман или история?”, Mакар Бархударян “Критика критики”). В конечном итоге это исследование целиком было обесценено и отвергнуто. Книга Mакара Бархударяна “Критика критики” отвечает на эти полемическиe вопросы. С этой точки зрения, исследуемый материал приобретает современное и научное звучание. Он выполнен в русле современной критико-аналитической (герменевтической) и оценочной (аксиологической) новой системы. Historical investigation of the “Mystery of Karabakh” by Apres Begnazaryan (translated from Grabar into Modern Armenian by Makar Barkhudaryan) was published in St. Petersburg, in 1886 under the patronage of Arakel-aga Tsaturyan. There were negative and positive references and reviews about this book in periodical press. Researches like Raffi’s the “Mystery of Karabakh” and Leo’s “A Novel or History”, M.Barkhudaryan’s “Criticism of Critique” were also published. However, finally the investigation was depreciated and completely rejected. Makar Barkhudaryan's “Criticism of Critique” answers these polemical questions. Thus, from this point of view the investigated material provides modern and scientific touch. It is carried out in the framework of a new critical-analytical (hermeneutic) and estimative (axiological) system.
Keywords: Գրաբար; Աշխարհաբար (ժամանակակից հայերեն); Գրախոսություններ; Պատմական ուսումնասիրություններ