Декабристы в Армении В 1826-1828 гг. - М. Г. Нерсисян (Հայկական ՍՍՌ գիտությունների ակադեմիա)
Ճնշելով ցարական ինքնակալության դեմ ուղղված դեկաբրիստների ապստամբությունր, Նիկոլայ I նրանց մի զգալի մասին Կովկաս աքսորեց։ «Տաք Սիբիր» ուղարկված «ազնվական ոևոլյուցիոներներից» շատերր մասնակցեցին 1826 - 1828 թթ. ռուս- պարսկական պատերազմին, այդ կապակցությամբ եղան Հայաստանում և զգալի դեր խաղացին Արևելյան Հայաստանը պարսկական խաների ու բեկերի ծանր լծից ազատագրելու և այն Ռուսաստանին միացնելու գործում։ Երևանի, Սարդարապատի, էջմիածնի և Հայաստանի մի շարք այլ կենտրոնների ու վայրերի համար մղվող կռիվներում իրենց հերոսական սխրագործություններով առանձնապես աչքի ընկան «քաղաքական հանցագործներ» Ե. Լաչինովը, Մ. Պոլշչինը, Ա. Գանգեբլովը, Ֆ. Վիշնևսկին, Պ. Կոնովնիցինը, Ն. Սեմիչևը, Ն. Դեպրերադովիչը, Դ. Վոլխովսկին, Պ. Լեմանը, Ն. Շերեմետևը, Մ. Մալյուտինը, Ա. Ռինկևիչը, Պ. Բեստուժևը, Ն. Օրժիցկին, Ն. Ակուլովը, Ա. Վեդենյապինը, Ի. Շիպովը և շատ ուրիշներ: Դեկաբրիստների ապստամբությանը մասնակցելու համար Կովկաս աքսորվեցին նաև լեյբ-գվարդիայի Մոսկովյան, լեյբ-գվարդիայի Գրենադերական ու Չեռնիգովյան գնդերից մոտ երեք հագար զինվորներ, որոնցից շատերր ռուսական Կովկասյան բանակի մարտիկների ու հայ, վրաց և ադրբեջանական կամավորների հետ միասին հերոսաբար կռվեցին Արևելյան Հայաստանի համար։ Հոդվածում խոսվում է 1826 - 1828 թթ. ընթացքում Հայաստան եկած գրեթե բոլոր դեկաբրիստների մասին և ցույց է տրվում այն մասնակցությունը, որ ունեցան նրանք ու շարքային «խռովարարները» Արևելյան Հայաստանում այդ տարիներին տեղի ունեցող պատերազմական գործողություններին։
Keywords: History