Ընդերքօգտագործման իրավունքի տեսակները, դրանց ծագման և դադարման հիմքերը ՀՀ օրենսդրությամբ - Մարկոսյան, Մանե («Արցախ» հրատ.)
Հոդվածի նպատակն է ուսումնասիրել և վերլուծել ընդերքօգտագործման մասին ՀՀ օրենսդրությամբ ընդերքօգտագործման իրավունքի տեսակները, դրանց տրամադրման ընթացակարգերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև՝ ընդերքօգտագործման իրավունքի դադարման հարաբերությունները և վեր հանել այդ գործընթացներում հանդիպող համակարգային իրավական խնդիրները՝ այդ հարաբերությունների քաղաքացիաիրավական կարգավորման հարցերի լույսի ներքո: Ներկայումս ընդերքօգտագործման ոլորտը կարգավորող օրենսդրությունը թևակոխել է համակարգային բարեփոխումների շրջափուլ, ինչի մասին է վկայում ՀՀ կառավարության` 2022 թվականի մարտի 22-ի N 437-Ն որոշմամբ հանքարդյունաբերության ոլորտի զարգացման ռազմավարության հաստատումը: Այս համատեքստում ընդերքօգտագործման իրավունքի տեսակների, ծագման և դադարման իրավական հիմքերի և ընթացակարգերի ուսումնասիրությունը և վերլուծությունը կարևոր են՝ ընդերքօգտագործման հարաբերությունների իրավական կարգավորման հիմնախնդիրները վեր հանելու և լուծումներ առաջարկելու համար: Սույն հետազոտության նպատակին հասնելու համար առանձնացվել են հետևյալ խնդիրները՝ • ՀՀ օրենսդրությամբ ընդերքօգտագործման իրավունքի տեսակների և դրանց ծագման իրավական հիմքերի, ընթացակարգի ուսումնասիրություն և վերլուծություն, • ՀՀ օրենսդրությամբ ընդերքօգտագործման իրավունքի դադարման իրավական հիմքերի և ընթացակարգի ուսումնասիրություն և վերլուծություն: Սույն աշխատանքի մեթոդոլոգիական բազան են ինչպես համագիտական (անալիզ, սինթեզ, ինդուկցիա), այնպես էլ հատուկ (իրավահամեմատական) մեթոդները։ Հիմք ընդունելով սույն աշխատանքի շրջանակում կատարված հետազոտությունը՝ կատարվել են մի շարք եզրահանգումներ` ընդերքօգտագործման իրավունքի տրամադրման մրցութային կառուցակարգեր նախատեսելու, ընդերքօգտագործման իրավունքի և դրա հետ կապված գործարքների պետական գրանցման, ինչպես նաև՝ ՀՀ ընդերքի մասին օրենսգրքով ընդերքօգտագործման իրավունքի դադարեցման իրավական հիմքերի հստակեցման վերաբերյալ: The purpose of this article is to examine and analyze the types of subsoil use rights established by the Subsoil Code of the Republic of Armenia, to explore the specific features of the procedures governing their granting, and to consider the legal relations associated with the termination of such rights. In addition, the study aims to identify systemic legal issues arising within these processes, particularly in the context of their regulation under civil law. Currently, the legislation regulating the field of subsoil use in the Republic of Armenia has entered a phase of systemic reforms, evidenced by the adoption of the Mining Sector Development Strategy by RA Government Decision No. 437-N of March 22, 2022. In this context, the study and analysis of the types of subsoil use rights, the legal grounds and procedures for their origin and termination is important for identifying the key legal issues in the regulation of subsoil use relations. To achieve the objective of this research, the following tasks were identified: • Study and analysis of the types of subsoil use rights and the legal grounds and procedures for their granting under RA legislation, • Study and analysis of the legal grounds and procedures for the termination of subsoil use rights under RA legislation. The methodological basis of the present work comprises general scientific (analysis, synthesis, induction) and special (comparative-legal) methods. Based on the research conducted within the scope of this paper, a number of conclusions have been drawn regarding: the establishment of competitive mechanisms for granting subsoil use rights; the state registration of subsoil use rights and related contracts; and the clarification of the legal grounds for the termination of subsoil use rights under the RA Code on Subsoil. Целью настоящей статьи является изучение и анализ видов прав пользования недрами, установленных Кодексом Республики Армения «О недрах», особенностей процедур их предоставления, а также правовых отношений, связанных с прекращением права пользования недрами, с выявлением системных правовых проблем, возникающих в этих процессах, в свете гражданско-правового регулирования данных отношений. В настоящее время законодательство, регулирующее сферу недропользования в Республике Армения, вступило в этап системных реформ, о чём свидетельствует утверждение Стратегии развития горнодобывающей отрасли постановлением Правительства РА № 437-Н от 22 марта 2022 года. В этом контексте изучение и анализ видов прав пользования недрами, а также правовых оснований и процедур их возникновения и прекращения, имеют важное значение для выявления ключевых проблем правового регулирования отношений в сфере недропользования. Для достижения цели настоящего исследования были выделены следующие задачи: • Изучение и анализ видов прав пользования недрами, а также правовых оснований и процедур их возникновения в соответствии с законодательством РА, • Изучение и анализ правовых оснований и процедур прекращения права пользования недрами согласно законодательству РА. Методологическая база настоящего исследования включает как общенаучные методы (анализ, синтез, индукция), так и специальные (сравнительно-правовой) методы. На основе проведённого в рамках настоящей работы исследования был сделан ряд выводов, касающихся необходимости внедрения конкурсных механизмов предоставления права пользования недрами, государственной регистрации прав недропользования и связанных с ними сделок, а также уточнения правовых оснований прекращения прав пользования недрами, установленных Кодексом РА «О недрах».
Keywords: Իրավագիտություն