Արցախի մանկական բանահյուսության ժանրային դասակարգման շուրջ - Պետրոսյան, Մելինե («ԱՐՑԱԽ» հրատ.)
Հոդվածի նպատակն է քննության ենթարկել և հստակ դասակարգել հայ ժողովրդական բանահյուսության մաս կազմող՝ Արցախի մանկական բանահյուսության ժանրային կառուցվածքը, որը ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ հայ բանագիտության մեջ մշտապես որոշակի տարակարծությունների տեղիք է տվել։ Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ մանկական բանահյուսությունը հայ իրականության մեջ քիչ է ուսումնասիրված։ Հետևելով ռուս և հայ բանագետների կատարած հետազոտություններին և հիմք ընդունելով տարիքային հաջորդականության մոդելը՝ սույն հոդվածում փորձ է արվել առաջին անգամ դասակարգելու և քննության ենթարկելու համահայկական բանագիտության մաս կազմող Արցախի մանկական բանահյուսության ժանրային կառուցվածքը: Հետևաբար՝ նպատակահարմար ենք գտել նյութի ուսումնասիրության համար մեթոդական հիմք ընդունել ռուս բանագիտական մտքի ձեռքբերումները, որտեղ մանկական բանահյուսության դասակարգումը կատարվել է կա՛մ բովանդակային, կա'մ տարիքային հաշվառման երկու` միանգամայն տարբեր մեթոդներով: Տեղայնացնելով ռուս հետազոտողների փորձը՝ տարիքային հաշվառման հատկանիշը հայ իրականության մեջ առաջին անգամ կիրառել է բանագետ Ռոզա Գրիգորյանը: Ուսումնասիրության համար հիմք են հանդիսացել արխիվային ու տպագիր նյութերը, դաշտային բանահյուսական նմուշները։ Հետազոտության արդյունքում առաջարկվել է ներքոհիշյալ դասակարգումը․ ա) մանկատածության երգեր, բ) մանկապահպան, չարահալած երգեր, գ) մանկական խոսվածք, ծածկալեզու, դ) խաղերգեր, ե) մտավարժական, խոսքավարժական խաղեր: The purpose of this article is to examine and clearly classify the genre structure of the children's folklore of Artsakh, which is part of Armenian folk literature — a subject that has always sparked certain disagreements in folkloristics. This is because children's folklore has been less studied as compared to other genres of folklore. The lack of sufficient research on children's folklore is particularly evident in Armenia. Following the research conducted by Russian and Armenian folklorists, and based on the model of age-related sequence, this article attempts, for the first time, to classify and examine the genre structure of the children's folklore of Artsakh, which is part of the broader Armenian folkloristic tradition. Therefore, in studying this material, we find it appropriate to base our methodological approach on the achievements of Russian folkloristics, where the classification of children's folklore has been carried out using two completely different methods: one based on content and the other on age-related criteria. Adapting the experience of Russian researchers, the age-related classification approach was first applied to the Armenian context by the folklorist Roza Grigoryan. The study is based on archival and printed materials, as well as field-collected folklore samples. As a result of the analysis, the following classification is proposed: a) lullabies, b) nursery rhymes, including "evil-sounding" songs, c) children's speech and secret languages, d) play songs, e) intellectual and verbal games. Цель статьи — рассмотреть и классифицировать жанровую структуру детского фольклора Арцаха, который является частью армянского народного творчества, и который, как в общем научном дискурсе, так и в армянской фольклористике, всегда вызывал определённые разногласия, связанные с недостаточной исследованностью детского фольклора в армянской культуре. В данной статье, с опорой на исследования российских и армянских фольклористов и принятой за основу модели возрастной последовательности, впервые предпринимается попытка классифицировать и рассмотреть жанровую структуру детского фольклора Арцаха, который является частью армянской фольклористики.Таким образом, для изучения материала была использована методологическая основа российской фольклористики, где классификация детского фольклора была проведена либо по содержанию, либо по возрастным признакам, т.е. двумя совершенно различными методами. Отмечается, что возрастной критерий впервые в армянской фольклористике использовала фольклорист Роза Григорян, применившая опыт российских ученых В качестве предмета исследования использованы архивные и печатные материалы, полевые фольклорные образцы. В результате исследования предложена следующая классификация: а) песни о воспитании, также, связанные с воспоминаниями или событиями из жизни детей, б) песни о наставниках, в) песни, рассказывающие о негативных событиях или песни-предостережения, г) песни, связанные с играми, которые исполняются во время детских игр, часто с элементами забавных действий, е) развивающие, методические, словесные игры, направленные на развитие речи и мыслительных процессов детей, а также на улучшение их коммуникативных навыков.
Keywords: Բանահյուսություն