Արցախի Բերդաշեն գյուղի հայրենասիրական երգերը - Տիգրանյան, Մարիաննա; Սարգսյան, Լինդա (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Արցախ աշխարհն իր հարուստ պատմամշակութային կյանքով տարածաշրջանի կարևորագույն օղակներից է, որն ամբողջ պատմության ընթացքում անքակտելիորեն կապված է եղել Հայաստանի հետ։ Ողբերգական զարգացմամբ պատմական իրադարձությունները, տարածքային կորուստներն ու արցախցուն բաժին հասած փորձությունները շարունակվեցին մեր օրերում և XXI դարում. հարկադրաբար տեղահանված մեր հայրենակիցները, լքելով իրենց տներն ու հայրենիքը՝ ստիպված եղան բռնել գաղթի ճանապարհը։ Այդուհանդերձ, իր բազմադարյա պատմության ընթացքում Արցախն ունեցել է նաև հաղթական էջեր, որից մեկը՝ 1991-1994 թվականներին Հայոց Ազգային բանակի բացարձակ հաղթանակն ու Արցախի ազատագրումն էր, որն արտացոլում գտավ ժողովրդական երգաստեղծության մեջ: 1994-ին Մարտունու շրջանի Բերդաշեն գյուղում իրականացված բանահավաքչական աշխատանքների արդյունքում ձայնագրվել են հայրենասիրական չորսը երգեր՝ «Մեռնիմ հողիդ, անուշ Արցախ», «Հորս տունը այստեղ է», «Գետաշենցի Թաթուլ» և «Իմ բերդաքաղաք Շուշի», որոնք պահվում են ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի Ա. Քոչարյանի անվան ձայնադարանում և հրատարակվում են առաջին անգամ: Ցավոք, գիտարշավի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել. նշված չեն արշավախմբի ղեկավարի անունը, ինչպես նաև բանասաց Զոյա Հովնանի մասին տվյալները։ Այդուհանդերձ, ձայնագրված երգերը չեն կորցում իրենց պատմական արժեքն ու կարևորությունը և համալրում են մեր կողմից արցախյան ավանդական երաժշտական մշակույթի հավաքագրած օրինակների ցանկը։ Арцах с его богатой исторической и культурной жизнью является важнейшим звеном региона, на протяжении всей истории неразрывно связанным с Арменией. Трагические события с территориальными потерями и другими бедами продолжают преследовать народ Арцаха и сегодня, в XXI веке. Вследствие насильственного переселения наши соотечественники, оставив дома и родную землю, встали на путь вынужденной эмиграции. Однако в многовековой истории Арцаха, помимо трагических, были и триумфальные страницы, в частности – безоговорочная победа Армянской Национальной Армии в 1991-1994 гг. и освобождение Арцаха, нашедшие отражение в народном фольклоре. Во время частных экспедиций 1994 года в селе Бердашен Мартунинского района были записаны четыре патриотические песни: «Твоя умирающая земля, любимый Арцах», «Здесь мой отчий дом», «Татул из Геташена» и «Моя крепость, Шуши». Они хранятся в Фонотеке имени А. Кочаряна Института искусств НАН РА и издаются впервые. К сожалению, дополнительной информацией о данной научной экспедиции мы не располагаем: нет сведений ни о руководителе экспедиции, ни об информанте Зое Овнан. Однако это обстоятельство ни в коей мере не умаляет историческую значимость записанных песен, пополнивших обширный список собранных нами образцов традиционной музыкальной культуры Арцаха. Artsakh, with its rich historical and cultural life, is а most important part of the region, which throughout its history has been inseparably linked to Armenia. Tragic developments with territorial losses and other miseries continue for the people of Artsakh today, in the XXI century. As a consequence of forced displacement, our compatriots had to abandon their homes and homeland and to take the path of migration. However, along with tragic events, there were also triumphant pages in the centuries-old history of Artsakh, particularly, the unconditional victory of the Armenian National Army in 1991-1994 and the liberation of Artsakh, which could not but be reflected in folklore. During private expeditions of 1994 to Berdashen village of Martuni region, four patriotic songs were recorded: “Your dying land, dear Artsakh”, “My father's home is here”, “Tatul from Getashen” and “Shushi, my fortress”. They are stored in the A. Kocharyan archive of NAS RA Institute of Arts and are published for the first time. Regrettably, no further facts on this scientific expedition are available: there is a lack of information about both the head of the expedition and the folk song bearer Zoya Hovnan. This notwithstanding, the recorded songs remain historically signifi-cant and complete the extensive list of the collected by us examples of traditional musical culture of Artsakh.
Keywords: Երաժշտագիտություն