Կաթողիկոսական ձեռնադրությունը և օծումը ըստ մատենագրական տեղեկությունների (IV–XII դդ․) - Սարգսյան, Եղիշե սարկավագ (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Կաթողիկոսական ձեռնադրության և օծման վերաբերյալ հիշատակություններ կարելի է հանդիպել մատենագիրների երկերում, որոնց մեջ, սակայն, գրեթե չկան ծիսակարգի մանրամասն նկարագրություններ։ Մատենագրության մեջ կաթողիկոսական ձեռնադրության դրվագների առկայությունը և դրանց բովանդակությունը թույլ են տալիս եզրակացնել, որ ծիսակարգը զարգացել է աստիճանաբար։ Այն IV դ․ մինչև XII դ․ անցել է «սաղմնավորման», «ձևավորման» կամ «կայացման» շրջափուլերով։ XIV դ․ սկսած՝ «Մաշտոց» ծիսարաններում մանրամասն հիշատակված է կաթողիկոսական ձեռնադրության և օծման կանոնը։ Մեզ հասած մատենագրական կցկտուր հիշատակությունները գալիս են լրացնելու ծիսակարգի ստեղծման և ձևավորման մասին եղած տեղեկությունների պակասը։ Упоминания о рукоположении (хиротонии) в католикосы и его помазании можно встретить в рукописях. На основе дошедших до нас библиографических сведений почти отсутствует подробное описание обрядовых правил рукоположения и помазания․Наличие эпизодов рукоположения католикоса в библиографических трудах и их содержание позволяют заключить, что ритуал развивался постепенно. С IV по XII век он прошел стадии «эмбриона», «формирования» или «становления». Начиная с XIV века правила рукоположения и посвящения в католикосы подробно упоминаются в обрядах «Маштоца». Дошедшие до нас фрагментарные библиографические ссылки восполняют сведения о генезисе и становлении обряда. References to the Catholicosic ordination and consecration can be found in the works of the chroniclers. Based on the bibliographic information that has come down to us, there is almost no detailed description of the ritual rules of ordination and consecration. The presence of episodes of the ordination of the Catholicos in bibliographic works and their content allow us to conclude that the ritual developed gradually. It went through periods of “embryonation”, “formation” or “establishment” from the 4th to the 12th centuries. Starting from the 14th century, the rules of the ordination and consecration of the Catholicos are mentioned in detail in the rites of “Mashtots”. The fragmentary bibliographic references that have reached us come to fill the lack of information about the genesis and establishment of the rites.
Keywords: Պատմություն; Հայ եկեղեցու արարողութիւններ