Армянская диаспора в ее сосуществовании с внешним миром (1920 - 1950-е гг.) - Эд. Л. Мелконян (ՀՀ ԳԱԱ հրատ.)
Հայաստանում 1920թ. խորհրդային կարգերի հաստատումով հայ սփյուռքը հայտնվեց քաղաքական երկընտրանքի առջև: Ի՞նչը համարել գերակա Խորհրդային Հայաստանի հետ հարաբերություններում՝ Հայաստանի իշխանությունների գաղափարաբանությո՞ւնը, թե՞ հենց Հայաստանի գոյությունը: Սփյուռքը շրջանցեց այդ երկընտրանքը: Նրա մի մասը «կոշտ ընդդիմությունը», առաջնային համարեց գաղափարաբանական չափանիշը և դրան համապատասխան համաշխարհային երկու համակարգերի հակամարտության ընթացքում կողմնորոշվեց ղեպի Արևմուտք : Սփյուռքի մյուս հատվածը, խորհրդային իշխանությունները չարիքի փոքրագույնը համարելով, բավարարվեց «մեղմ ընդդիմությամբ» և ձգտեց հարաբերություններ հաստատել Հայաստանի հետ: Սփյուռքի քաղաքական կառուցվածքի նման ճկունության շնորհիվ սփյուռքահայությունը կարողացավ հարմարվել երկու իրարամերժ համակարգերին, որոնցից մեկում ապրում էր ինքը, իսկ մյուսում՝ Հայաստանը:
Keywords: History; D History; AD Armenian Diaspora