Ամերիկացի միսիոներ Հարիսոն Դուայթի հաղորդած տեղեկությունները Օսմանյան կայսրության հայության շրջանում բողոքականության տարածման վերաբերյալ - Հովհաննիսյան, Էդգար
Բողոքականությունը արևմտահայության շրջանում հիմնականում տարածվել է ամերիկյան միսիոներների միջոցով 19-րդ դարի առաջին տասնամյակներից: Արդեն դարի վերջերին հայ բողոքականների թվաքանակը, հատկապես Արևմտյան Հայաստանի տարածքում, զգալի աճում է: Օսմանյան կայսրության տարծքում քիրստոնյաների, մասնավորապես հայերի, շրջանում քարոզչություն իրականացնելու նպատակով գործունեություն իրականացրած ամերիկացի առաջին միսիոներներից էր Հարիսոն Գրեյ Օթիս Դուայթի։ Վերջինս կայսրության հայերի շրջանում իր քարոզչական գործունեությունը ներկայացրել իր հեղինակած «Արևելքում վերածնված քրիստոնեությունը կամ պատմություն Աստծո գործի Թուրքիայի հայերի շրջանում» խորագրով աշխատության մեջ։ Սույն հոդվածում անդրադառնում ենք նշված աշխատությանը՝ ցույց տալով դրա աղբյուրագիտական նշանակությունը հայերի շրջանում բողոքականության տարածման պատմության ուսումնասիրման համար։ Հոդվածում քննության են ենթարկվում նաև հեղինակի ընկալումներն ու սկզբունքները, ինչպես նաև սուբյեկտիվ մոտեցումները ներկայացված փաստերի և իրադարձությունների հարցում։ Protestantism became popular among Armenians generally through American missionaries, and already at the end of the 19th century, the number of Armenian Protestants, particularly in Western Armenia, saw a significant growth. Throughout their mission, the American Protestants collected a large volume of materials, which they later published and currently have an important sourceological value. The work “Christianity Revived in the East, or a narrative of God's work among the Armenians of Turkey”, authored by Harrison Gray Otis Dwight is an essential source for a comprehensive study of the history of the spread of Protestantism in the Western Armenia. The latter, as an eyewitness and a direct participant of the process, provides us with interesting information, owing to which his work serves as a valuable source. However, it should be noted that the events and phenomena are sometimes presented by the author through the prism of biased, as well as just personal perceptions. The author's religious affiliation and the fact that he was an active preacher certainly influenced the entire process of writing the work. So, the author expresses his thoughts and gives his assessments from the point of view of his own religious, denominational and geopolitical perceptions. The article presents the historiographical significance of this work in terms of studying the history of the spread of Protestantism among Western Armenians. Протестантизм получил распространение среди армян в основном благодаря американским миссионерам, и уже в конце XIX века число армянских протестантов, особенно в Западной Армении, значительно выросло. За время своей миссии американские протестанты собрали большой объем материалов, которые впоследствии были опубликованы и в настоящее время имеют важную источниковедческую ценность. Работа «Возрождение христианства на Востоке, или Повествование о деле Божьем среди Западных армян» Харрисона Грея Отиса Дуайта является важным источником для всестороннего изучения истории распространения протестантизма в Западной Армении. Последний, как очевидец и непосредственный участник процесса, предоставляет нам интересную информацию, благодаря чему его работы служат ценным источником. Однако следует отметить, что события и явления местами подаются автором сквозь призму предвзятых, а также исключительно личных представлений. Конфессиональная принадлежность автора и тот факт, что он был активным проповедником, безусловно, оказали влияние на весь процесс написания работы. Фактически, автор выражает свои мысли и дает свои оценки с точки зрения собственных религиозных, конфессиональных и геополитических представлений. В статье представлено историографическое значение данного труда с точки зрения изучения истории распространения протестантизма среди западных армян.
Keywords: Պատմություն