Հոգեբանական հանգույցների ռացիոնալիստական լուծումները Նար-Դոսի «Ճշմարիտ բարեկամը», «Քնքուշ լարեր», «Զազունյան» երկերում (նվիրվում է Նար-Դոսի մահվան 90-ամյա տարելիցին) - Մերջանյան, Տաթևիկ
Ներկա հրապարակման նպատակն է նոր տեսանկյունից ուսումնասիրել ու արժևորել Նար-Դոսի խնդրո առարկա վեպերը: Գրականագիտությունը հպանցիկ է անդրադարձել դրանց և այդ երկերի վերաբերյալ սահմանափակվել է միայն գաղափարագեղարվեստական և ճանաչողական ամփոփ խոսքով։ Ուշարժան է, որ Նար-Դոսի` սիրո թեման արծարծող գրեթե բոլոր ստեղծագործություններում ակնառու է բանականության (հավատ, կրոն, բարոյականություն, հասարակական կարծիք) և բնության (զգացողություն ու ցանկություն) բախումը։ Հեղինակը հիշյալ վեպերում դիտարկում է բարոյահոգեբանական տարաբնույթ երևույթներ, ուր առանցքային են ռացիոնալիստական լուծումները։ Առհասարակ մարդն ամբողջ կյանքում միշտ խուսափում է փորձությունից, սակայն փորձության առկայությունը մարդուն տալիս է ընտրության երկու հնարավորություն` կա՛մ հաղթահարել այն, կա՛մ կործանվել դրա ճանապարհին։ Նար-Դոսը մեղավոր սիրո ալեկոծումներին տրված իր հերոսներին տանում է փորձության «հաղթահարման» դժվարին ճանապարհով, որի վերջնակետը հատկանշվում է ներաշխարհային արթնացմամբ։ Այստեղ ակնհայտ է, որ մեծ արթնացումին նախորդում է փորձության հանդիպելու պարտադրանքը։ Հատկանշական է, որ եթե «Ճշմարիտ բարեկամը» և «Քնքուշ լարեր» երկերում գիտակցված անձնազոհությունը վերածվում է գաղափարական լուծման, ապա «Զազունյան» վեպում այդ գիտակցված անձնազոհությունը ընկալվում է որպես ինքնազոհողություն։ Անկախ սեռերի տարբերությունից` դրսևորվում է նույն հոգեբանությունն ու տառապանքը. մի կողմից` հանկարծահաս բուռն և անդիմադրելի սեր, մյուսից` սիրելի ընտանիք։ Ուսումնասիրության արդյունքում եզրակացվել է, որ հանկարծահաս կրքի տեսքով ի հայտ եկող և բանականությանն ու բարոյականությանը հակադրվող մեղավոր սերը, չունենալով հոգևոր և մարմնական միաձուլում, որքան էլ պայքարում է, այնուամենայնիվ տեղի է տալիս, և բանականությունը հաղթում է բնությանը։ The aim of this publication is to provide a fresh perspective on the analysis and evaluation of Nar-Dos's aforementioned novels. Previous literary critiques have often skimmed the surface, offering only ideological and cognitive summaries. Notably, all of Nar-Dos' works dealing with the theme of love, the conflict between reason (faith, religion, morality, public opinion) and nature (feeling and desire) is prominent. In these novels, the author delves into various moral and psychological phenomena where rationalist solutions play a pivotal role. In general, a person always avoids a test throughout his life, but the presence of a test gives a person two choices: either to overcome it, or to perish on its way. Nar-Dos leads his heroes, given to the waves of sinful love, on a difficult path of "overcoming" the test, the end point of which is marked by an inner awakening. Here it is evident that the great awakening is preceded by the compulsion to meet the test. It is noteworthy that if in the works "True Friend" and "Dainty Strings" conscious self-sacrifice turns into an ideological solution, then in the novel "Zazunyan" this conscious self-sacrifice is perceived as self-sacrifice. Regardless of the gender difference, the same psychology and suffering is manifested. on the one hand - a sudden intense and irresistible love, on the other - a beloved family. Through this examination, it becomes evident that sinful love, arising as sudden passion and challenging reason and morality, cannot prevail without both spiritual and physical fusion. Regardless of its tenacity, it ultimately yields to reason, demonstrating the triumph of intellect over primal instincts. Цель настоящей публикации – изучить и оценить рассматриваемые романы Нар-Доса с новой точки зрения. Литературоведение затронуло их кратко и ограничилось лишь идейно-художественным и познавательным изложением. Очевидно, что почти во всех произведениях Нар-Доса, посвященных теме любви, выделяется конфликт между разумом (верой, религией, моралью, общественным мнением) и природой (чувством и желанием). В упомянутых романах автор рассматривает различные морально-психологические явления, ключевыми из которых являются рационалистические решения. Вообще человек всегда избегает испытания на протяжении всей своей жизни, но наличие испытания дает человеку два выбора: либо преодолеть его, либо погибнуть на своем пути. Нар-Дос ведет своих героев, отданных волнам греховной любви, на трудный путь «преодоления» испытания, конечная точка которого знаменуется внутренним пробуждением. Здесь очевидно, что великому пробуждению предшествует необходимость пройти испытание. Примечательно, что если в произведениях «Верный друг» и «Изысканные струны» сознательное самопожертвование превращается в идеологическое решение, то в романе «Зазунян» это сознательное самопожертвование воспринимается как самопожертвование. Независимо от гендерной разницы проявляется одна и та же психология и страдания։ с одной стороны – внезапная сильная и неодолимая любовь, с другой – любимая семья. В результате исследования был сделан вывод, что грешная любовь, проявляющаяся в виде внезапной страсти и противостоящая разуму и нравственности, не имея духовного и телесного слияния, сколько бы она ни боролась, все равно уступает, и разум побеждает природу.
Keywords: Գրականագիտություն