Դիտարկումներ Հակոբ Պարոնյանի «Քաղաքավարության վնասները» նովելաշարի անգլերեն թարգմանության վերաբերյալ - Շարուրյան, Հայկանուշ
Հանճարեղ երգիծաբան Հակոբ Պարոնյանի (1843-1891) ստեղծագործության որոշ գլուխգործոցներ վաղուց թարգմանվել են տարբեր լեզուներով և նրա անունը ճանաչելի դարձրել շատ երկրներում։ Անգամ հեռավոր մայրցամաքից են լսվել դրվատալից խոսքեր՝ անչափ կարևոր փոքր ժողովրդի մեծ մշակույթի համար։ Այսպես, օրինակ, Բոստոնում անգլերենով հրատարակված «Պաղտասար աղբար»-ի առաջաբանում խոսելով հայ գրողի երգիծանքի ուժի և ազդեցության մասին՝ ամերիկացի արվեստագետ Ալբերտ Լանգն ընդհանրացրել է. «Հակոբ Պարոնյանի հումորը և սատիրան բոլոր երկրներինն է ու ժողովուրդներինը» (Baronian H., 1933)։ Նույն արձագանքն է լսվել նաև Եվրոպայից։ «Հակոբ Պարոնյանի երգիծանքը չափազանց կենսունակ է,- նշել է Ֆրեդերիկ Ֆեյդին.- նրա կերպարները, բնականաբար, կրելով ժամանակի և տեղի շունչը, միաժամանակ համամարդկային են» (Feydit F., 1961)։ Հիրավի, արվեստի մեծագույն երկերն անմահ են, իսկ հանճարը, ինչպես իրավացիորեն նկատել է Պարոնյանը, չի ճանաչում ազգային ու կրոնական սահ-մաններ. «Հանճարի ծնունդ եղող բանաստեղծություն մը լավ ընդունելություն կը գտնե Անգղիայեն, որչափ ալ անոր հեղինակն սլավ ըլլա» (Պարոնյան Հ., 1964, հ.2)։ Իսկ հանճարի անունը հայրենիքից դուրս լսելի դարձնելու համար առաջին հերթին կարևորվում է հաջողված թարգմանության դերը։ Some of the masterpieces of the brilliant satirist Hakob Paronyan (1843-1891) have long been translated into different languages and made his name known in many countries. Words of high praise about him were heard even from far away continent, which is extremely important for the great culture of a small nation. Thus, for instance, while speaking about the power and influence of the Armenian writer’s humor and satire, in the preface of "Uncle Balthazar" published in English in Boston, the American artist Albert Lang noted: "Hakob Paronyan's humor and satire belong to all countries and peoples". The same response was heard from Europe. "Hakob Paronyan's satire is extremely lively," stated Frederic Faydi: "his characters, naturally bearing the breath of time and place, are at the same time universal". The greatest works of art are by all means immortal, and genius, as Paronyan rightly observed, recognizes no national and religious boundaries: "A poem that is given birth by a genius is well received in England, no matter how Slavic its author is". And in order to make the name of the genius heard outside the homeland the role of a successful translation is first of all important. So this article is dedicated to the study of the English translation of the series of novelettes “Harms of Politeness” (1886-1887), that comprises the peculiar part of Paronyan's diverse and multigenre work. It was performed by Jack (Artavazd) Andreasyan (1920-2009). Некоторые шедевры творчества гениального сатирика Акопа Пароняна (1843-1891) давно переведены на разные языки, и имя писателя стало известно во многих странах. Слова похвалы были получены даже с далекого материка, что было очень важно для великой культуры небольшого народа. Например, американский искусствовед Альберт Ланг в предисловии английского перевода пьесы «Дядя Баг-дасар», вышедшего в свет в Бостоне, говоря о силе и воздействии сатиры армянского писателя, в качестве обобщения отмечает: «Юмор и сатира Акопа Пароняна чрез-вычайно живучи, его образы, неся естественное пространственно-временное дыха-ние, в то же время общечеловечны». И действительно, великие произведения ис-кусства бессмертны, а гений, как справедливо заметил Паронян, не знает националь-ных и религиозных границ. Для выведения же имени гения за пределы родины прежде всего важна роль удачного перевода.
Keywords: Գրականագիտություն