Զմյուռնիան 1922-1923 թթ.՝ ըստ հունական «Ամալթեա» թերթի (1923 թ. հունվար-օգոստոս) - Բրուտյան, Մարիյա Ա. (ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ)
Հունական ամենահին թերթերից մեկը Զմյուռնիայում լույս տեսնող «Ամալթեա»-ն էր (1838-1923): Թերթը 85-ամյա գործունեության ընթացքում դառնում է ոչ միայն հույների, այլև Փոքր Ասիայի ոչ մահմեդական բնակչության հոգևոր ուսուցիչը։ Մեծ էր «Ամալթեա»-ի հետաքրքրությունը հունական սփյուռքի և առհասարակ հույն հասարակության մեջ ազգային բարձր ինքնագիտակցություն ձևավորելու նկատմամբ: Թերթը գրագետ հունարենի օգտագործմամբ և լեզվապահպանության ձգտումով կատարում էր իր առաքելությունը։ «Ամալթեա»-ն մինչև Զմյուռնիայի աղետը գրեթե անխափան է գործել, ապա տեղափոխվել է Աթենք՝ դառնալով Փոքր Ասիայի արհավիրքների հիմնական տեղեկատուն: Զմյուռնիայում լույս տեսնող և շրջանառվող թերթերից միակն «Ամալթեա»-ն էր, որին հաջողվել է գոյատևել մինչև 1923 թ.: In this article, the Greek newspaper “Amalthea”, published in Smyrna, and its reaction to the Smyrna disaster are discussed. One of the oldest Greek newspapers was “Amalthea”, published in Smyrna (1838-1923), which for 85 years of its activity became a spiritual source not only for Greeks, but also for the non-Muslim population of Asia Minor. It was the only Greek newspaper that reopened in Athens after 1922, becoming the main informant and analyst of the Smyrna disaster and horrors in Asia Minor. Examining the issues of “Amalthea” published after the Smyrna disaster, one can notice that there are many articles devoted to the Armenian and Greek peoples of Smyrna. Striving to present the Smyrna disaster as another policy of genocide carried out by the Turks against Christians, “Amalthea” published the testimonies of eyewitnesses who suﬀered from the Smyrna disaster, articles exposing the actions of the Turks. The newspaper informs not only about the catastrophe of Smyrna, but also about the subsequent events; the economic decline of Smyrna, the execution of Armenian and Greek ﬁgures of Smyrna, migration after the catastrophe. “Amalthea” becomes an informant, a means of reuniting the families of many thousands of scattered Armenian and Greek emigrants. The newspaper “Amalthea” painfully observes how in 1923, under the instructions of Mustafa Kemal, the reconstruction of Smyrna was carried out, the purpose of which was to eliminate the historical evidence of the once majestic city and its sad end. В данной статье обсуждается греческая газета “Амальтея”, издававшаяся в Смирне, и ее реакция на смирнскую катастрофу. Статьи в газете имеют важное источниковедческое значение. Одной из старейших греческих газет была “Амальтея”, издававшаяся в Смирне (1838- 1923 гг.), которая за 85 лет своей деятельности стала духовным учителем не только для греков, но и для немусульманского населения Малой Азии. Она стала единственной греческой газетой, которая после 1922 года вновь открылась в Афинах, став главным информатором и аналитиком Смирнской катастрофы и ужасов в Малой Азии. Анализ реакций газеты “Амальтея”, касавшийся 1922-1923 гг. истории Смирны, позволяет углубить и сделать более полным изучение Смирнской катастрофы. Исследуя выпуски “Амальтея”, опубликованные после Смирнской катастрофы, можно заметить, что в них много статей, которые посвящены армянскому и греческому населению Смирны. Стремясь представить смирнскую катастрофу как очередное проявление политики геноцида, проводимой турками против христиан, “Амальтея” публиковала свидетельства очевидцев, пострадавших от смирнской катастрофы, статьи, разоблачающие действия турок. Газета информирует не только про катастрофу Смирны, но и про последующие события: экономический упадок Смирны, казнь армянских и греческих деятелей Смирны, миграции после катастрофы. Здесь “Амальтея” становится информатором, средством воссоединения семей многих рассеянных армянских и греческих эмигрантов. В газете “Амальтея” с болью наблюдается, как в 1923 году по указанию Мустафы Кемаля проводится реконструкция Смирны, целью которой было устранение исторических свидетельств некогда величественного города и его печального конца.
Keywords: Հայոց ցեղասպանություն