Զմյուռնիայի հայության տնտեսական վիճակն Առաջին աշխարհամարտիցառաջ և 1922 թ. ունեզրկումը - Աստոյան, Անահիտ Խ. (ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ)
Օսմանյան կայսրության տարածքում ապրող հայության տնտեսական գործունեության մասին ուսումնասիրությունները հարուստ նյութ են տրամադրում ազգային ինքնաճանաչողության համար, քանզի վեր են հանում հայ նկարագրի շատ կարևոր հատկանիշներ։ Զմյուռնիահայությունն իր աշխատասիրության, ստեղծագործ մտքի, մեծ կարողությունների և ձեռներեցության շնորհիվ կարողանում է ազդեցիկ դիրք գրավել քաղաքի տնտեսական կյանքում։ Հայ ժողովրդի բարեգործ ոգու փայլուն դրսևորումն է եղել Զմյուռնիայում ազգօգուտ գործունեություն ծավալած մեծաթիվ բարեգործական հաստատությունների գոյությունը։ Զմյուռնիահայության քաղաքակրթական բարձր մակարդակի մասին են վկայում քաղաքի մեծաթիվ տպարանները, վարժարանները, ընթերցասրահները և մշակութային այլ հաստատություններ, որոնք Զմյուռնիան դարձնում են արևմտահայ մշակույթի և կրթության կարևորագույն կենտրոն։ Այս ամենի շարժիչ ուժը թե՛ զմյուռնիահայության տնտեսական բարգավաճ վիճակն էր և թե՛ քաղաքակրթության և առաջընթացի նկատմամբ հայ ժողովրդի բնական ձգտումը On the eve of the First World War, the trade, crafts and industry of Smyrna, which were of great economic importance for the Ottoman Empire, were almost entirely concentrated in the hands of Armenians and Greeks. During the First World War, the Turkiﬁcation of the country’s economy began with the appropriation of the property of Armenians and Greeks who were subjected to genocide by the Young Turks. Mustafa Kemal, heir to the political practice of the Young Turks, continued their unﬁnished business. The massacre of the Armenians and Greeks of Smyrna by the Kemalists in September 1922 gave the Turks the opportunity to ﬁnally get rid of their powerful rivals in the economy and seize their property. Thus, the property of Armenians and Greeks became the basis of the national capital of today’s Republic of Turkey. Накануне Первой мировой войны торговля, ремесла и промышленность Смирны, имевшие большое экономическое значение для Османской империи, почти целиком были сосредоточены в руках армян и греков. В годы Первой мировой войны тюркизация экономики страны началась с присвоения имущества армян и греков, подвергшихся геноциду младотурками. Мустафа Кемаль, наследник политической практики младотурок, продолжил их незаконченное дело. Резня кемалистами армян и греков Смирны в сентябре 1922 г. дала туркам возможность окончательно избавиться от своих могущественных соперников в экономике и завладеть их имуществом. Таким образом, собственность армян и греков стала основой национального капитала сегодняшней Турецкой Республики.
Keywords: Զմյուռնիայի հայություն