Զմյուռնիայի հայկական տպարանների գործունեությունը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին - Գրիգորյան, Մայա Հ. (ՀՀ ԳԱԱ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ)
Հոդվածում քննության նյութ է դարձել Զմյուռնիայի հայկական տպագրության պատմական շրջափուլերից մեկը՝ 19-րդ դարի երկրորդ կեսը: Թեմայի վերաբերյալ հրապարակումները բազմաթիվ են, բայց դրանց մեջ ավելի շատ ներկայացվում են տարբեր ժամանակներում Զմյուռնիայում գործած առանձին տպարանները, մինչդեռ 19-րդ դարի երկրորդ կեսի զմյուռնիահայ տպագրությունը՝ որպես հայ տպագրության պատմության կարևոր մի օղակ, դեռևս ամբողջական ուսումնասիրության չի ենթարկվել: Թեման ներկայացվում է հետևյալ ուղղություններով. ի՞նչ գործոններ են նպաստել Զմյուռնիայում հայկական տպագրության զարգացմանը, ի՞նչ ուղղություններով է ընթացել այդ զարգացումը, ինչպե՞ս են լուծվել տպագրական սարքավորումների, առանձին տպարանների ֆինանսական խնդիրները, ի՞նչ սահմաններ է ընդգրկել գրավաճառ ցանցը և արդյո՞ք ազդել է զմյուռնիահայ տպագրության կայացման վրա, ի՞նչ խնդիրներ են առաջացել օսմանյան գրաքննության պատճառով և այլն: В статье предметом исследования стал исторический период армянского книгопечатания Смирны – вторая половина 19-го века. Публикации на эту тему многочисленны, но в доступных нам исследованиях больше представлены отдельные типографии, действовавшие в разные периоды времени в Смирне, тогда как армянская типография второй половины 19-го века, как важное звено в истории армянского книгопечатания, еще не подверглась полному изучению. Тема представлена по нескольким направлениям: какие факторы способствовали развитию армянской печати в Смирне, по каким направлениям протекало это развитие, как решались финансовые проблемы печатного оборудования, отдельных типографских предприятий, какие границы охватила сеть книготорговцев и повлияла ли на становление армянской печати в Смирне, какие проблемы возникли из-за османской цензуры и т. д. Развитию армянской типографии Смирны способствовал ряд политических, экономических, общественных факторов. Географическое положение позволило этим типографиям очень быстро усвоить традиции европейского книгопечатания. Армянские типографии Смирны действовали в рамках цензуры Османской империи в соответствии с законодательными и правовыми нормами и требованиями. В интересующий нас период здесь печатались армянские и иностранные книги, журналы, газеты, сборники, бюллетени, афиши, объявления и т. д. Во второй половине 19-го века число армянских типографий в Смирне, а также печатных материалов увеличилось, однако еще рано отмечать определенное количество, так как этот источник пока частично изучен. Считаем, что необходимо продолжить библиографический поиск и изучение первоисточников, чтобы сделать историю этих типографий более целостной. The article studies the Armenian printing in Smyrna in the second half of the 19th century. There are a great number of publications on this subject but the accessible research mostly represents particular printing houses from various periods, whereas the Armenian printing in Smyrna in the second half of the 19th century, as an important historical unit of Armenian printing, has not been fully investigated. The theme is represented in the following directions: what factors contributed to the development of the Armenian printing in Smyrna; what directions did this development head in; how were the issues of the printing equipment and ﬁnances of certain printing houses solved; what are the borders of booksellers’ network; whether they aﬀected on the establishment of Armenian printing in Smyrna; what challenges did they face because of Ottoman censorship, etc. Several political, economic and social factors contributed to the development of Armenian printing in Smyrna. Due to its geographical location, they were able to quickly adopt the traditions of European printing houses. Armenian printing houses in Smyrna functioned in the framework of Ottoman Empire censorship, according to the requirements of its legislative and juridical standards. Books, magazines, newspapers, collections, bulletins, posters, statements etc. were published in Armenian and other languages in Smyrna at the time of interest. The number of Armenian printing houses as well as printed materials has been growing, but it is too early to speak of a certain amount as it has only been partly investigated. We believe it is necessary to continue bibliographic research and the investigations of the origins in order to make the printing history of this location complete.
Keywords: Զմյուռնիայի հայկական տպագրությունը