Լևոն Շանթի «Կայսր» դրաման 19-րդ դարի 70-90-ական թթ. եվրոպական պատմական դրամատուրգիայի համատեքստում - Սարգսյան, Նառա; Միրզոյան, Արթուր (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Հոդվածում փորձ է արվում վերլուծել Լևոն Շանթի «Կայսր» դրաման եվրոպական պատմական դրամատուրգիայի պատմության համատեքստում։ Առաջ է քաշվում և հիմնավորվում այն մոտեցումը, ըստ որի՝ Շանթի պատմական դրամաներում, մասնավորապես «Կայսր» թատերակի մեջ, յուրատեսակ զարգացում են ստանում նախընթաց շրջանի եվրոպական պատմական դրամաներում արտացոլված սուվերենության արդի ըմռբումները։ Մեր ուսումնասիրության նպատակը Շանթի «Կայսր» դրամայի վերլուծությունն է՝ դիտարկելով այն 19-րդ դարի 70-90-ական թվականների եվրոպական պատմական դրամատուրգիայի հետ համեմատության մեջ։ Ուսումնասիրության խնդիրն է կիրարկել հետազոտողներ Ա. Մոինի և Ա. Սթրեթհերնի կողմից առաջ քաշված՝ իմանենտ և տրանսցենդենտալ սուվերենություն հասկացությունները Շանթի այս թատերակի վերլուծության մեջ՝ դիտարկելով դրանց դերը ինչպես այս` «Կայսր» դրամայում, այնպես էլ առհասարակ Շանթի պատմական դրամաների մեջ։ Զուգահեռներ են տարվում Հենրիկ Իբսենի, Ավգուստ Ստրինդբերգի երկերի հետ։ Ուսումնասիրությունը կատարել ենք պատմահամեմատական, համակարգային-տիպաբանական, զուգադրական մեթոդական մոտեցումով։ Նյութը վերլուծվել է գրականագիտության, փիլիսոփայության և մարդաբանության միջև փոխադարձ կապերի և առնչությունների համատեքստում: Ուսումնասիրության արդյունքում հանգել ենք այն եզրակացությանը, որ Լ. Շանթի «Կայսր» դրամայում կենտրոնական դեր ունի սուվերենության խնդիրը. մի կողմից Շանթի մոտ զարգացում են ստանում Իբսենի և Ստրինդբերգի առաջ քաշած մոտեցումները, մյուս կողմից՝ հայ հեղինակը հեռանում է դրանցից՝ ուրվագծելով սեփական հայեցակարգը։ The present article attempts to analyze Levon Shant’s drama “Emperor” in the context of the history of European historical drama. We argue that in Shant’s historical dramas, and “Emperor” in particular, the modern understandings of sovereignty, as reflected in the European historical dramas of the preceding period, are developed in unique ways. The purpose of our study is to analyze Shant’s drama “Emperor”, comparing it with the European historical drama of the 70s–90s of the 19th century. The task of the study is to implement the concepts of immanent and transcendental sovereignty advanced by researchers A. Moin and A. Strathearn in the analysis of Shant’s “Emperor”, observing their role both in "Emperor" and in Shant’s historical dramas in general. Parallels are drawn with the works of Henrik Ibsen and August Strindberg. The study has been conducted using historical-comparative, systematic-typological, comparative methodological approaches. The material was analyzed with an interdisciplinary approach incorporating literary studies, philosophy and anthropology. The conclusion of the study is that the issue of sovereignty plays a central role in Levon Shant’s drama “Emperor”: on the one hand, Shant build on the approaches developed by Ibsen and Strindberg, on the other hand, the Armenian author departs from them, outlining his own conception of sovereignty. В статье предпринята попытка проанализировать драму Левона Шанта «Император» в контексте истории европейской исторической драматургии. Выдвигается и обосновывается подход, согласно которому в исторических драмах Шанта, и в частности, в драме «Император», новые предстовления о суверенности, отраженные в европейских исторических драмах предшествующего периода, получают своеобразное развитие. Цель нашего исследования – анализ драмы Шанта «Император», рассматривая ее в сравнении с европейской исторической драмой 70-90-х годов XIX века. Задачей исследования – имплементация выдвинутых исследователями А. Моином и А. Стретерном понятий имманентной и трансцендентальной суверенности в анализе этой пьесы Шанта, рассматривая их роль как в «Императоре», так и в исторических драмах Шанта вообще. Проводятся параллели с творчеством Генрика Ибсена и Августа Стриндберга. Исследование было проведено с применением историко-сравнительного, системно-типологического, сравнительно-методологического методов. Материал анализируеться применением междисциплинарного подхода между литературоведениев, философией и антропологией. В результате исследования мы пришли к выводу, что вопросы суверенности играют центральную роль в драме Шанта «Император»: с одной стороны, Шант развивает подходы, выдвинутые Ибсеном и Стриндбергом, с другой стороны, армянский автор отходит от них, излагая собственную концепцию суверенности.
Keywords: Դրամատուրգիա; Տեսություն