«Նպատակային դիրքորոշում» հասկացության օպերացիոնալիզացիան, կառուցվածքը և հիմնական բաղադրիչները - Հարությունյան, Նաիրա (ԱԵԳՄՄ հրատ.)
Հոդվածի նպատակն է վերլուծել անձի նպատակային դիրքորոշումների հիմնահարցը, մշակել դրանց բովանդակային բաղադրիչների որոշակիացման և գործառնական կազմի մշակման ալգորիթմները։ Սույն նպատակին հասնել հնարավոր է հետևյալ խնդիրների լուծմամբ․ քանի որ հասկացությունը բարդ է հասկացման և սահմանման համար, այն տարբեր մեկնաբանումներ և հայեցա-կարգային ուղղություններ ունի արևմտյան և ռուսական գրականության մեջ, ուստի կարևոր խնդիր է սահմանել նշված հասկացությունը, շեշտադրել բոլոր էական կողմերը։ Հավատարիմ մնալով հասկացության հեղինակի՝ Ա․ Ասմոլովի մոտեցմանը՝ հաջորդ խնդիրն է կատարել «նպատակային դիրքորոշում» հասկացության բովանդակային մեկնաբանումը, տալ դրա բաղադրիչների կազմը, ցուցիչների ալգորիթմը և փոփոխականների համակարգը։ Նշված խնդիրների լուծման համար իրականացվել են հասկացության օպերացիոնա-լիզացիա և ինտերպրետացիա։ Նպատակային դիրքորոշումների հայեցակար-գային ապարատի և դրանց մեթոդաբանական գործիքների միջև կապ հաստատելու ընթացակարգը մանրամասն ներկայացված է հոդվածում, որպես արդյունք առանձնացված են հասկացության բաղադրիչ կողմերը, դրանց ցուցիչները և փոփոխականները։ Օպերացիոնալիզացիայի քայլերն են՝ հասկացության պարզաբանում այն տեսության տեսանկյունից, որում այն ներառված է, հստակեցում՝ նրա տեղը այս տեսության կառուցվածքում, և կապը նրա մյուս հասկացությունների հետ։ Որպես արդյունք հեղինակը ներկայացնում է նպատակային դիրքորո-շումները չորս խումբ բաղադրիչների և վերջիններիս ենթաբաղադրիչների համակարգի միջոցով: Որպես հիմնական բաղադրիչներ առանձնացվել են մոտիվացիոն, կանխատեսման, գնահատման և ռեֆլեքսիվ բլոկները: The purpose of the article is to analyze the problem of an individual’s target-attitudes, to develop algorithms for determining their content components and developing an operational composition. This goal can be achieved with the help of the following tasks: since the concept is difficult to understand and define, it has different interpretations and conceptual orientations in Western and Russian literature, thus an important task is to define the above-mentioned concept and emphasize all the essential aspects. Adhering to the opinion of the concept`s author A. Asmolov, the next task is to carry out a meaningful interpretation of the concept of “target-setting”, give the components` contexture, an algorithm of indicators and a variables` system. To solve these problems, the concept was operationalized and interpreted. The article presents in detail the procedure for establishing a connection between the conceptual apparatus of target attitudes and their methodological tools, as a result of which the component aspects of the concept, their indicators and variables are highlighted. The stages of operationalization are clarification of the concept from the point of view of the theory in which it is included, clarification of its place in the structure of this theory and connection with other concepts. As a result, the author presents targets through a system of four groups of components and their subcomponents. Motivational, predictive, evaluative and reflective blocks were identified as the main components. Цель статьи ‒ проанализировать проблему целевых установок индивида, разработать алгоритмы определения их содержательных компонентов и разработки операционального состава. Данной цели можно достичь с помощью следующих задач: поскольку данное понятие сложно для понимания и определения и имеет различную трактовку и концептуальную направленность в западной и российской литературе, то важной задачей является дать определение вышеупомянутому понятию, подчеркнуть все его существенные аспекты. Исходя из мнения автора концепции, подхода Асмолова, поставлена следующая задача: осуществить осмысленную интерпретацию понятия «целевая установка», дать состав его компонентов, алгоритм показателей и систему переменных. Для решения указанных задач была проведена операционализация и интерпретация концепции. В статье подробно представлена процедура установления связи между понятийным аппаратом целевых установок и их методическим инструментарием, в результате чего выделяются составные аспекты понятия, их показатели и переменные. Этапами операционализации являются уточнение понятия с точки зрения теории, в которую оно включено, выяснение его места в структуре этой теории и связи с другими понятиями. В результате исследования автор представляет целевые установки через систему четырех групп компонентов и их подкомпонентов. В качестве основных компонентов были выделены мотивационный, прогнозирующий, оценочный и рефлексивный блоки.
Keywords: Հոգեբանություն