Սուրճը XIX դ. վերջի և XX դ. սկզբի Հայաստանի քաղաքային առօրեականությունում - Սարոյան, Տաթևիկ (ՀՀ ԳԱԱ)
Սրճարանների երևան գալը նոր մշակույթ ու մոտեցումներ ներմուծեց քաղաքային միջավայր։ Դրանք հնարավորություն ընձեռեցին տարածելու ազատության գաղափարներ՝ դառնալով նաև անձի ինքնադրսևորման և կայացման միջոց։ Ալեքսանդրապոլի և Երևանի սրճարանները XIX-XX դդ. ծառայել են ոչ միայն որպես հավաքատեղի, այլև եղել են աշուղների ստեղծագործությունները վայելելու կենտրոններ, որտեղ ամեն մի սրճարան ունեցել է իր աշուղը կամ աշուղական խմբերը։ Դրանք ազգային կրթության ու դաստիարակության օջախներ էին, ինչպես նաև հեղինակավոր անձանց, գրողների ու դերասանների հավաքատեղի, հասարակական-քաղաքական գործիչների հանդիպման վայրեր: Культура кофеен изменила облик городской среды. В XIX – XX веках в больших и малых городах Армении (Александрополь, Ереван) они являлись не только местоми встреч. В каждом кафе были свои ашуги или ашугские группы. Кофейни были своеобразными центрами национального образования, воспитания. В числе посетителей были известные писатели, артисты, национальные деятели. The appearance of cafes brought new culture and approaches to the urban environment. They provided an opportunity to spread ideas of freedom, becoming the means for individual expression. In the 19th and 20th centuries, cafes in Yerevan and Alexandropol acted as gathering places as well as spaces for enjoying the performances of the troupes; each cafe had a troupe (ashough) or troupe groups (ashougs' groups) of its own. They became centers of national education, meeting places for writers, actors and authoritative figures. They also became hidden places for political activity.
Keywords: Պատմություն