Участие армян в Белом движении - Степанянц, Степан (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
Հոդվածում ներկայացված է հայերի մասնակցությունը Սպիտակ շարժմանը՝ Քաղաքացիական պատերազմի բոլոր ռազմաճակատներում, ինչպես նաև 1918–1920 թթ. Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի հրամանատարների՝ գեներալներ Ա. Դենիկինի և Պ. Վրանգելի փոխհարաբերությունները Հայաստանի Առաջին հանրապետության կառավարության հետ և դրան աջակցությունը զենքով և զինամթերքով: Նկարագրված են առանձին իրադարձություններ Վրաստանի կողմից գրավված Սոչի քաղաքի և շրջակա շրջանների՝ Ռուսաստանին վերադարձնելու ընթացքից և սևծովյան հայերի՝ դրան մասնակցությունը: Լուսաբանված են իրադարձություններ՝ հյուսիսարևմտյան կառավարության նախագահ Ս.Գ. Լիանոզովի գործունեությունից: Արխիվային փաստաթղթերի, գրականության, հուշերի և վկայությունների հիման վրա փորձ է արվում ներկայացնել նախկին ռուսական կայսերական բանակի հայ սպաների մասնակցությունը Կամավորական բանակի հիմնադրմանը, մասնավորապես, նրանց մասնակցությունը Ռումինական ռազմաճակատից Ռոստով և Նովոչերկասկ քաղաքների ուղղությամբ գնդապետ Մ. Դրոզդովսկու ղեկավարած կամավորական բրիգադի արշավին, ինչպես նաև նրանց մասնակցությունը գեներալ Լ. Կորնիլովի՝ Եկատիրինոդարի վրա հարձակման՝ այսպես կոչված Սառցե արշավին: Հոդվածում լուսաբանվել են Կարմիր բանակի հրամանատարության և բոլշևիկների կողմից Արմավիրի հայության, ինչպես նաև այնտեղ բնակություն հաստատած արևմտահայ գաղթականության դեմ կիրառված բռնությունների և մեծաքանակ զոհերի փաստերը: Նաև ներկայացված է հայերի գործունեությունը Ղրիմի սպիտակգվարդիական կառավարության կազմում: The article presents the participation of the Armenians in the White Movement on all the frontlines of the Civil War. The relationship between the commanders of the Armed Forces of the South of Russia (AFSR) generals A. I. Denikin and P. N. Wrangel with the government of the Republic of Armenia in 1918–1920 and their support with ammunition rendered to the RA are also elucidated. Depicted are also some military operations connected with the return to Russia of the city of Sochi and its districts occupied by Georgia’s troops, as well as the participation in these operations of the Armenians living in the Black Sea regions. Some light is also shed on the events following the activities of the Chairman of the North-Western Government S.G.Lianozov. On the basis of archival facts, literature, memories and evidence, an attempt is made to present the participation of the officers of the Armenian origin from the former Russian imperial military forces in the foundation of the Volunteer Army. Of particular interest is their engagement in the campaign of the volunteer brigade from the Romanian front towards Rostov and Novocherkask, under the leadership of Colonel M.G. Drozdovski. Significant importance is also attached to their contribution to the first Kuban (Ice) campaign of General L. Kornikov in Yekaterinodar. The article also comments on facts of violence and mass killings committed by the Bolsheviks and the Red Army commanders against the Armenians of Armavir, the death of a large number of the local Armenian population, as well as emigrants from Western Armenia. The activities of the Armenians in the White Guard government of the Crimea is also described.
Keywords: История