«Լուսաբաց» գրական-գեղարվեստական ժողովածուի նկարչական բաժինը - Մկրտչյան, Մանե (ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ.)
1921 թ. Թիֆլիսում հիմնադրված Հայ արվեստի տուն գրական մշակութային հասարակական կազմակերպությունը՝ «Հայարտունը», գոյատևեց մինչև 1930-ականները և այդ տարիներին բավական ակտիվ գործունեություն ծավալեց։ 1926 թ. Հայարտան գրական բաժանմունքը և պրոլետգրողների ասոցիացիան ստեղծեցին Հայ գրողների միությունը, որն էլ հիմք դրեց «Լուսաբաց» գրական-գեղարվեստական ժողովածուին՝ որպես իր անդամների և ընդհանրապես պրոլետարական գրողների հարթակ։ «Լուսաբացը» ունեցավ հինգ համար՝ տպագրվելով 1927-1930 թվականներին։ Այն ուներ գրական, նկարչական և երաժշտական բաժիններ։ Գրական բաժինն ամենածավալունն է և միակը, որ առկա է բոլոր համարներում։ Ժողովածուի նկարչական բաժնում ներկայացված արվեստագետների մեծ մասը թիֆլիսահայ լավագույն նկարիչներից են, ոմանք «Հայարտունի» անդամներ են։ Ժողովածուի էջերում հայտնված նկարներից շատերն իրենց թեմատիկայով մոտ են Խորհրդային Միության գաղափարախոսությանը՝ ներկայացնելով աշխատավոր բանվոր դասակարգ, արդյունաբերական քաղաք, անգրագիտության վերացում և այլն։ «Լուսաբաց» գեղարվեստական-գրական ժողովածուն հետաքրքիր է դիտարկել թիֆլիսահայ մշակույթի համատեքստում։ В 1921 году в Тифлисе была учреждена литературно-культурная общественная организация Дом армянского искусства «Айартун». Организация действовала довольно активно и просуществовала до 1930-х годов. В 1926 го¬ду Литературный отдел “Айартуна” и Ассоциация пролетарских писателей основали Союз армянских писателей, положивший начало литературно-худо¬жественному сборнику “Лусабац” (“Рассвет”) как платформе для членов Союза и пролетарских писателей в целом. С 1927 по 1930 гг. вышли пять номеров “Лусабаца”. Сборник состоял из литературного, живописного и музыкального разделов. Литературный раздел — самый большой по объему и единственный, представленный во всех номерах издания. Охваченные в разделе живописи ху¬дож¬ники в большинстве своем принадлежали к числу лучших армянских художников Тифлиса, среди которых были и члены “Айартуна”. В духе советской идеологии, нашедшие место на страницах сборника картины изображали рабочий класс, промышленный город, ликвидацию безграмотности и т. д. Художественно-литературный сборник “Лусабац” уместно рассматривать в контексте армянской культуры Тифлиса. In 1921, the literary and cultural public organization House of Armenian Art – "Hayartun" was established in Tiflis (Tbilisi). It existed quite actively until the 1930s. In 1926, the Literary Department of "Hayartun" and the Association of Proletarian Writers set up the Union of Armenian Writers, which initiated the "Lusabats" (“Dawn”) literary-artistic collection as a platform for the members of the Union and proletarian writers in general. From 1927 through 1930, five issues of "Lusabats" came out. The journal included three sections: literary, painting and musical. The literary section was the largest and the only one presented in all the issues. In the painting section, the best Tiflis-based Armenian artists were presented, some of them – members of "Hayartun". Many of the paintings that appeared on the pages of the collection, in line with the Soviet ideology, depicted working class, industrial city, elimination of illiteracy, etc. The "Lusabats" artistic-literary collection is relevant to be considered in the context of the Armenian culture of Tiflis.
Keywords: Կերպարվեստագիտություն