Когнитивные особенности в названиях профессий в немецком, русском и армянском языках с точки зрения гендерных отношений - Савоян, Гаяне
В настоящей статье проводится анализ названий профессий в немецком, русском и армянском языках сквозь призму гендерных отношений. Автором предпринята попытка объяснить, насколько экстралингвистическая реальность влияет на языковые нормы немецкого языка и протекают ли подобные процессы в русском и армянском. Одной из основных целей является также выявление того, имеет ли наличие/отсутствие грамматической категории рода существенное влияние на развитие гендерных форм в названиях профессий. Автор заключает, что вопреки принятым языковым нормам в немецких названиях профессий чаще употребляются гендерно нейтральные формы либо параллельные варианты женского и мужского рода вместо андроцентрических названий. Более того, в немецком языке при образовании множественного числа более употребительны новые формы с гендерными показателями или знаками. Здесь можно говорить о тенденции, которая становится нормой в немецком языке. Одновременно русский и армянский языки сохраняют андроцентрические формы несмотр на то, что в этих языках также наблюдается частое использование гендерных форм в названиях профессий. Однако в отличие от немецкого, словоформы, выражающие лиц женского пола могут иметь отрицательную коннотацию и в русском, и в армянском языках. Поскольку в армянском языке лица женского пола образуются с помощью единственного словообразовательного суффикса -ուհի (-uhi), часто употребляемыми формами для лиц женского пола в названиях профессий являются формы с дополнительным лексическим элементом, выражающим женский пол. Отсутствие грамматического рода не играет значительной роли в выборе женских или мужских вариантов в названиях профессий и также в новых гендерных условностях. Հոդվածում ուսումնասիրվում են ժամանակակից գերմաներենի, ռուսերենի, հայերենի մասնագիտությունների անվանումները՝ գենդերային հարաբերությունների ներքո: Հեղինակը փորձ է անում պարզել, թե որքանով է արտալեզվական գենդերային իրականությունը ազդում գերմաներենի լեզվական նորմերին և արդյոք նման գործընթացներ ընթանում են նաև ռուսերենում և հայերենում: Նպատակներից մեկն է նաև պարզել, թե արդյոք քերականական սեռի առկայությունը/բացակայությունը էական դեր են խաղում գենդերային լեզվում: Հոդվածագիրը հանգում է այն եզրակացության, որ չնայած ընդունված լեզվական նորմերի, գերմաներենը մասնագիտություններում ավելի հաճախ է օգտագործում տղամարդակենտրոն անվանումների փոխարեն գենդերային չեզոք ձևեր կամ բնական արական և իգական սեռ ցույց տվող զուգահեռ տարբերակներ: Բացի այդ գերմաներենում նկատվում է նաև հոգնակի թվում գենդերային ցուցիչների կամ նշանների առկայությունը: Այստեղ կարելի է խոսել միտումների մասին, որոնք գերմաներենում դառնում են լեզվական նորմ: Մինչդեռ ռուսերենն ու հայերենը պահպանում են տղամարդակենտրոն ձևերը չնայած այն բանի, որ այս լեզուներում ևս առկա է գենդերային տարբերակների հաճախակի գործածումը: Սակայն, ի տարբերություն գերմաներենի, բնական իգական սեռ ցույց տվող բառաձևերը կարող են ունենալ բացասական հարիմաստություն թե՝ ռուսերենում, թե՝ հայերենում: Քանի որ հայերենում բնական իգական սեռ ցույց տվող միակ բառակազմական մասնիկը -ուհի վերջածանցն է, հայերենը գործածում է լրացուցիչ բառային տարբերակներ՝ բնական սեռը արտացոլելու համար: Քերականական սեռի բացակայությունը որևէ վճռական դեր չի խաղում իգական ձևերի գործածման, ինչպես նաև նոր հասարակական գենդերային պայմանականությունների հարցում: The article analyses job titles in Modern German, Russian and Armenian from the point of view of gender relations. The author attempts to find out how extralinguistic gender reality influences German language norms and if analogous processes are taking place in Modern Russian and Armenian as well. One of the goals is also to bring to light whether the existence of a gender language or that of a non-gender language have an essential impact on male or female gender forms. The author of the article arrives at the conclusion that in spite of the established norms, gender neutral or both male and female forms are more useful as androcentric nouns in German job titles. Moreover, it is typical for German to use special gender indices or elements also in plural in order to avoid communication problems. From that point of view, we can speak about tendencies which are going to become a norm in German. Whereas Russian and Armenian retain their androcentric forms, despite the fact that these languages often use gender variants. Unlike German, natural feminine words can have negative connotations in both Russian and Armenian. As far as the only word-building particle indicating natural female gender in Armenian is the suffix -uhi, Armenian uses additional word variants to reflect natural gender. The absence of a grammatical gender does not play a decisive role in the usage of female gender, as well as in the issue of new social gender conventions.
Keywords: Лингвистика