Մագդայի նախատիպի յուրահատուկ ընկալումն ու գեղարվեստականացումը Չարենցի պոեզիայում - Զարգարյան, Արա (Լիմուշ հրատ.)
Եղիշե Չարենցի պոեզիայում կնոջ նախատիպը ունեցել է յուրահատուկ ընկալում։ Պոետիկ այդ համակարգում յուրաքանչյուր կանացի նախատիպ իր հետ միասին Չարենցի բանաստեղծական համակարգ բերել է նոր ընկալում, խորհրդանիշ և գեղարվեստական գեղանկար։ Դա հստակ երևում է Չարենցի կողմից «իր կանանց» ձոնված ստեղծագործություններում։ Այդ ցանկում բացառիկ դիրք է գրավում Չարենցի առաջին և վաղամեռիկ կինը` Արփենիկը։ Արփենիկը դառնում է Չարենցի պոետիկ համակարգում գերագույն արժեքներից մեկը։ Նա մյուս կանանց համեմատ ստանում է գերակա դիրք` կրում աստվածային զուգահեռ։ Չարենցի կյանքի վերջին շրջանում գրված գործերում կնոջ ընկալումները պոետիկ համակարգում ևս դառնում են յուրահատուկ։ 9–ամյա Մագդայի կերպարում Չարենցը սինթեզում է կանացիի տարիքային բոլոր էտապները, դրսևորումները։ Մադգդայով ուրվագծվում է կանացի գեղեցկությունը, այն գովերգվում է հայ միջնադարյան բանաստեղծական ավանդույթով։ Ներկայացվում է կնոջ ամբողջական զարգացումն ու գեղեցկության բոլոր դրսևորումները։ Մագդայի հետ երևակայական սեռային–սիրային կապով Չարենցն ընդգծում է ֆրոյդյան բանաձևով սահմանված մարող կյանքի ու ցանկության նկատմամբ բավարարումը։ Կյանքի սահմանագծին կանգնած` մահվանն ավելի մոտեցող բանաստեղծի համար Մագդան դառնում է նոր կյանքի, կանացիության ու գեղեցկության մոդելը։ Ուրվագծվում է հավերժական կանացիի չարենցյան ընթերցումը: В поэзии Егише Чаренца образ женщины имел своеобразное восприятие. В этой поэтической системе каждый женский прототип привносил в поэтику Чаренца новое восприятие, символ и художественный образ. Это хорошо видно в работах Чаренца, посвященных «своим женщинам». Исключительное место в этом списке занимает Арпеник, первая и безвременно скончавшийся жена Чаренца. Арпеник становится одной из высших ценностей в поэтической системе Чаренца. По сравнению с другими женщинами она занимает превосходящее положение, неся параллель с божественностью. В произведениях, написанных в последний период жизни Чаренца, представления о женщине становятся своеобразными в поэтическом контексте тоже. В образе 9-летней Магды Чаренц синтезирует все этапы и проявления женского возраста. С помощью Магды подчеркивается женская красота, воспетая армянской средневековой поэтической традицией. Представлено всестороннее развитие женщины и все проявления красоты. Воображаемыми сексуально- любовными отношениями с Магдой Чаренц подчеркивает удовлетворение угасающей жизнью и желанием, определяемое формулой Фрейда. Магда становится образцом новой жизни, женственности и красоты для поэта, стоящего на грани жизни и приближающегося к смерти. Очерчено восприятие Чаренца о вечной женственности. In the poetry of Yeghishe Charents, the prototype of a woman had a unique perception. In that poetic system, each female prototype brought a new perception, symbol, and artistic picture to the poetic system of Charents. It is clearly visible in the works of Charents devoted to "his women". Arpenik, the first wife of Charents who died too young, occupies an exceptional position in that list. Arpenik becomes one of the supreme values in the poetic system of Charents. Compared to other women, she gets a superior position, carrying a divine parallel. In the works written in the last period of Charents's life, the perceptions of the woman become unique in the poetic system as well. In the character of 9-year-old Magda, Charents synthesizes all the stages and manifestations of a woman's age. In Magda it is outlined female beauty which is praised by the Armenian medieval poetic tradition. The complete development of a woman and all manifestations of beauty are presented. With an imaginary sexual-love relationship with Magda, Charents emphasizes satisfaction with the fading life and desire defined by the Freudian formula. For the poet, standing on the borderline of life, getting closer to death, Magda becomes the model of new life, femininity and beauty. Charents reading of the eternal feminine is outlined.
Keywords: Գրականագիտություն