Աքսորը և հիշողությունների ներհոսքը Վազգեն Շուշանյանի ստեղծագործության մեջ. «Մթին պատանութիւն», «Երկիր հիշատակաց» - Հովհաննիսյան, Նարինե (Լիմուշ հրատ.)
Հոդվածի նպատակն է` ուսումնասիրել Վազգեն Շուշանյանի ինքնակենսագրական երկերի առանձնահատկությունները, խնդիրներն են՝ հոգեվերլուծական ու խորհրդածական պատումի եւ հիշողությունների ներհոսքի կամ խուժումի քննությունը եւ պատմակենսագրական նախադրյալների բացահայտումը: Հիշատակը Շուշանյանի եւ ́ արձակում, եւ ́ պոեզիայում դառնում է երկրորդ կյանք, կորուսյալ աշխարհի վերագտնումի վերջին հնարավորություն, տարագրության մեջ ժամանակն ու տարածությունը փեղկող հոգեւոր գոյություն: Գեղարվեստական պատումը ներքուստ ոգեղենացված է անկորնչելի հիշատակների ներշնչանքով, պատկերակերտումը հասցված է բանաստեղծական գեղագիտության: Խոսքի գեղագիտությանն առանձնահատուկ որակ են հաղորդում մտքի անսովորությունը, բաց ու անկաշկանդ երեւակայությունը, հանդուգն կիրքն ու տարերային մտահոսքը: Մտովի անընդհատ վերապրվող տաք մանկություն, աքսորված ու հարազատների մահից բեկված պատանեկություն, գերհասուն երիտասարդություն կամ կյանքի ողբերգություններից ծերացած հոգեբանություն, որ տարագրության մեջ ժամանակը զգում է սոսկ ֆիզիկապես՝ զգայապես կառչած մնալով անցյալին, անվերադարձ կորցրած իր աշխարհին: Կորուսյալ աշխարհի, բռնագաղթի ճանապարհի ու աքսորական սերնդի հոգեւոր պատմությունը Շուշանյանն ամբողջացրեց ստեղծագործությունից ստեղծագործություն: Հոգեբանական խորաչափությունների, գաղափարական արժեկշիռ ունեցող խորհրդածությունների, պատկերակերտման արվեստի տեսանկյունից Վազգեն Շուշանյանի ստեղծագործությունները բացառիկ երեւույթ են սփյուռքահայ գրականության մեջ: Целью статьи является изучение особенностей автобиографических произведений Вазгена Шушаняна, а задачей - исследование психоаналитического и созерцательного рассказа или выявление историко-биографических предпосылок. Память становится второй жизнью как в прозе Шушаняна, так и в поэзии – последней возможностью обретения утраченного мира, духовным существованием усмиряющим время и пространство в изгнании. Художественное повествование навеяно вдохновением неизгладимых воспоминаний, изображение доведено до поэтической эстетики. Эстетике речи придают особое качество неординарность ума, открытая и ничем не сдерживаемая фантазия, смелая страсть и естественность мысли. Мысленно постоянно переживаемое жаркое детство, изгнанная и сломанная от смерти родных юность, незрелое юношество или психология, постаревшая от жизненных трагедий, то, что в изгнании время чувствуется лишь физически, эмоционально цепляясь за прошлое, в безвозвратно потерянном своем мире. Шушанян завершил духовную историю затерянного мира, путь к депортации и изгнание поколения. С точки зрения психологических глубин, имеющих идеологическую ценность размышлений, искусства иллюстрации произведения Вазгена Шушаняна являются исключительным явлением в армянской литературе диаспоры. The purpose of the article is to study the features of Vazgen Shushanyan's autobiographical works, tasks: to investigate a psychoanalytic and contemplative story or to identify historical and biographical prerequisites. Memory becomes a second life both in Shushanyan's prose and in poetry – the last opportunity to find the lost world, a spiritual existence pacifying time and space in exile. The artistic narrative is inspired by indelible memories, the image is brought to poetic aesthetics. The aesthetics of speech are given a special quality by the originality of the mind, open and unrestrained imagination, bold passion and naturalness of thought. Mentally constantly experiencing a hot childhood, youth exiled and broken by the death of relatives, immature youth or psychology, aged by life tragedies, the fact that in exile time is felt only physically, emotionally clinging to the past, in its irretrievably lost world. Shushanyan completed the spiritual history of the lost world, the path to deportation and the exile of a generation. From the point of view of psychological depths having ideological value of reflections, the art of illustration of Vazgen Shushanyan's works are an exceptional phenomenon in the Armenian literature of the Diaspora.
Keywords: Գրականագիտություն