Արցախյան հիմնախնդրի լուծման տեսլականը` ազգերի ինքնորոշման իրավունքի իրականացման համատեքստում - Դալլաքյան, Լիլիթ (Լիմուշ հրատ.)
Հոդվածում բազմաթիվ փաստերի վերլուծությամբ փորձ է արվել բացահայտել ինքնորոշման իրավունքի կիրառման առանձնահատկությունները միջազգային իրավունքում, ներկայացվել են թեմային վերաբերող իրավական փաստաթղթերը եւ դատական նախադեպերը, ինչպես նաեւ՝ առանձին օրինակներ` տարբեր տարածաշրջաններում ինքնորոշման իրավունքի իրականացման վերաբերյալ: Մանրակրկիտ վերլուծության են ենթարկվել ինքնորոշման իրավունքի վերաբերյալ միջազգային իրավագետների շրջանում գոյություն ունեցող տեսակետները եւ հակասությունները, ներկայացվել են այդ իրավունքի իրացման համար անհրաժեշտ տարրերը եւ բաղադրիչները: Հոդվածը նպատակ ունի գոյություն ունեցող իրավական ակտերի եւ միջազգային փորձի շրջանակներում գտնել Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի լուծման բանալիները: Արվել է կարեւոր եզրակացություն, որ անհրաժեշտ է արցախահայության ինքնորոշման իրավունքի հարցի լուծումը տեղափոխել միջազգային համապատասխան ատյաններ եւ կիրառել հասանելի ամբողջ իրավական գործիքակազմը` խնդրի արդարացի լուծման նպատակով: Զուգահեռներ են անցկացվել Կոսովոյի ինքնորոշման նախադեպի, դրանում «անջատում հանուն փրկության» սկզբունքի կիրառման եւ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի միջեւ: Հեղինակը եկել է եզրահանգման, որ արցախահայությանը սպառնացող գոյութենական վտանգի չեզոքացման համար հրամայական է դարձել «անջատում՝ հանուն փրկության» սկզբունքի կիրառումը, ինչի գործարկման համար անհրաժեշտ է միջազգային մեխնիզմների ներդրում` համապատասխան իրավասու մարմինների` այդ թվում ՄԱԿ Անվտանգության Խորհրդի եւ ՄԱԿ Արդարադատության միջազգային դատարանի կողմից: В статье делается попытка раскрыть особенности применения права на самоопределение в международном праве путем анализа множества фактов, представлены правовые документы и судебные прецеденты, относящиеся к теме, а также отдельные примеры реализации права народов на самоопределение в разных регионах. Тщательно были проанализированы существующие взгляды и противоречия специалистов международного права на право на самоопределение, представлены элементы и факторы необходимые для реализации этого права. В статье ставится задача найти ключи к урегулированию нагорно-карабахского конфликта в рамках существующих правовых актов и международного опыта. Сделан вывод о необходимости передачи решения вопроса о праве армян Арцаха на самоопределение в соответствующие инстанции, использования всех имеющихся правовых инструментов для справедливого решения проблемы. Были проведены параллели между прецедентом самоопределения Косово, применением принципа «отделения ради спасения» и нагорно-карабахским конфликтом. Автор пришел к выводу, что для нейтрализации экзистенциальной угрозы касающийся армян, необходимо использовать принцип «отделения ради спасения», для реализации которого необходимо внедрение международных механизмов соответствующими органами, такими как Совет Безопасности ООН и Международный суд ООН. The article tries to reveal the features of the application of the right to self-determination in international law by analyzing numerous facts, presents the legal documents and court precedents related to the topic as well as examples of the exercise of the right to self-determination in different regions. Existing views and contradictions on the right of self-determination among international law specialists were accurately anylized, also the elements and components necessary for the realization of that right were presented. The article aims to find the solution to the Nagorno-Karabakh conflict in the framework of existing legal acts and international experience. An important conclusion was made that it is necessary to transfer the issue of the right of the self- determination of Armenians in Artsakh to appropriate instances, to use all the available legal tools for the fair solution of the conflict. The parallels were made between the precedent of Kosovo's self-determination, the application of the principle of "secession for salvation" and between the Nagorno-Karabakh conflict. The author came to the conclusion that in order to neutralize the existential threat to the Armenians of Artsakh, the application of the principle of "secession for salvation" became imperative, the implementation of which requires the application of international mechanisms by the relevant authorities, including the UN Security Council and the UN International Court of Justice.
Keywords: Քաղաքագիտություն