Կրոնափոխ համշենահայերի բարբառի եւ բանահյուսության ուսումնասիրության պատմությունից - Վարդանյան, Սերգեյ (ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ)
19-րդ դարի երկրորդ կեսին, երբ հրատարակվում էին հայ բանարվեստի նմուշները, այդ ժամանակ որոշ չափով ուշադրության արժանացավ նաև Տրապիզոնի կուսակալության կրոնափոխ համշենահայերի բանահյուսությունը: Հոդվածում ժամանակագրական հերթականությամբ անդրադարձ է կատարվում Թուրքիայում և Կենտրոնական Ասիայում բնակվող կրոնափոխ համշենցիներից արված բանահյուսական և բարբառագիտական գրառումներին: Ցավոք, դրանց մեծ մասը այլևայլ պատճառներով կորել է: Փոքրաթիվ բանահավաքների և բարբառագետների մեջ կարևոր դեր են խաղացել նաև այլազգի գիտնականները: Образцы фольклора, записанные с уст исламизированных амшенских армян в Турции со второй половины 19-го, а также с уст исламизированных амшенских армян Центральной Азии со второй половины 20-го века, обогатили сокровищницу армянского фольклорного искусства. Особенно тепло были встречены песни, включенные в репертуар певцов Армении и Диаспоры, распространителями которых в Турции были амшенские армяне. Фольклор, записанный армянскими и иностранными учёными, также очень способствовал изучению своеобразного говора исламизированных амшенских армян. Однако жизнь в иноязычной среде играет негативную роль в плане сохранения диалекта, следовательно, необходимо изучить диалект и фольклор исламизированных амшенских армян и издать эти фольклорные реликвии в виде отдельного сборника, дабы спасти их от забвения. Samples of folklore written by Islamized Hamshen Armenians from Turkey in the second half of the 19th century and from Central Asia in the second half of the 20th century enriched the treasury of Armenian folk literature. The songs, which were included in the song list of Armenian Diaspora singers, were especially warmly received, and they were also distributed on their CDs by Turkish Hamshen singers. The folklore written by Armenian and foreign scholars greatly helped to study the unique dialect of the Islamized Hamshen Armenians. But living in a foreign-speaking environment, the number of dialectspeakers is decreasing day by day, so we must hurry to study their dialect, folklore, and publish a separate collection in the near future.
Keywords: Բանագիտության եւ ազգագրության պատմություն