Անեծքը եւ օրհնանքը Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» երկում - Առաքելյան, Սիրանույշ (ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ)
Անեծք-օրհնանքներն ավանդական պատկերավոր բանաձևեր են, որոնք, սերնդե-սերունդ փոխանցվելով՝ ձեռք են բերել բանահյուսական նկարագիր: Դրանք իրենց կիրառական նշանակությամբ կենցաղավարում են ցայսօր՝ մասնավորապես ժողովրդախոսակցական լեզվում: Անեծք-օրհնանքների գլխավոր նպատակը՝ դրանց ենթակա անձանց, առարկաների կամ իրադրությունների վիճակի փոփոխության ցանկությունն է. օրհնվելու դեպքում՝ վիճակի փոփոխությունը ենթադրում է ուժ, առատություն, իսկ անիծվելու պարագայում՝ տկարություն, մահ: Անեծք-օրհնանքները հնուց ի վեր հանդես են եկել որպես և՛ նյութական, և՛ բարոյական արժեքները պահպանելու միջոց: Հանրույթները դրանց վերագրել են հմայական մեծ արժեք, և այնքան խորն է եղել հավատալիքը կատարման հանդեպ, որ դեռևս վաղնջական ժամանակներից, որպես պաշտպանող միջոց, դրանք կազմել են նաև գրավոր մշակույթի անկապտելի մաս: Սրա վառ օրինակները տեսանելի են նախաքրիստոնեական և քրիստոնեական ժամանակաշրջանների վիմական արձանագրություններում ու դիվանների գրություններում, գրական- գեղարվեստական ստեղծագործություններում: Այս առումով մեծ արժեք է ներկայացնում Ստեփանոս Օբելյանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսական » երկը, որը եզակի է իր ամբողջական մեջբերված աղբյուրներով և այդ աղբյուրներում անեծք-օրհնանքի տեքստերի պահպանված կաղապարներով, որոնք կան երկում հիշատակվող թե՛ վիմական, թե՛ մագաղաթյա արձանագրություններում: Проклятие-благословение – это традиционные образные формулы, которые передавались из поколения в поколение. По сей день они практикуются, в частности, в разговорной речи. Основной целью проклятия-благословения является желание изменить возникшие жизненные обстоятельства. В случае благословения – смена ситуации, изобилие, а в случае проклятия – немощь, смерть. Проклятие-благословение с давних пор является средством поддержания материальных и моральных ценностей. В обществе им приписывалась огромная роль. Еще с древних времен велика была вера в силу слова. Посему считалось, что посредством проклятий могут исполниться желания людей. Эти выражения составляли также неотъемлемую часть письменной культуры и служили защитным инструментом. Яркие примеры, доказывающие вышесказанное, можно найти как в дохристианских, так и христианских рукописях, в различных трудах, литературных и художественных произведениях. В этом плане труд Степаноса Орбеляна «История области Сисакан» являет собой большую ценность: он уникален по количеству цитируемых источников с текстами проклятий-благословений с соxраненными шаблонами, которые существуют в рукописяx. Проклятия-благословения встречаются у всех народов, независимо от их этнической и религиозной принадлежности, от уровня цивилизованности, потому что люди верили в проклятие, в силу благословения и в проклятие проклятия. И это мифическое мышление подразумевает веру в предполагаемую магическую силу, сверхъестественную способность слова иметь практическую ценность и значение. Данный факт дает нам основание называть формульные тексты проклятий, благословений, а также пожеланий и клятв, базирующихся на мифопоэтическом мышлении народа, магическо-прикладным фольклором. Curses and blessings are traditional figurative formulas that have been transmitted from generation to generation and have gained a status of fictional narratives. They are used in their practical meaning today, particularly in the spoken language. The main purpose of curses and blessings is the desire to change the circumstances of their subjects, objects, or situations. In case of being blessed the change of state implies power, abundance and, in the case of a cursing, infirmity, death. Cursings and blessings have long been means of maintaining material and moral values. The societies attributed these to their great value, and the deeper the belief in the fulfillment of the fact that it was still an inseparable part of writing culture as a protective tool from ancient times. The striking examples of these are seen both in pre-Christian and Christian eras and in the writings of the diplomats, literary and artistic works. In this regard the ՙՙHistory of the Sisakan province՚՚ by Stepanos Orbelian is very valuable, as it is unique by its sources and the examples of curse-blessings recorded both in inscriptions and parchment. Curse-blessing is special to all nations irrespective of their ethnic and religious affiliation, from the level of civilization because every cursing, blessing, and their subject has believed in the curse, the power of blessing, and cursed by the curse. And this mythical thinking implies the belief in the power of the supposed magic power, the supernatural ability of the word to have a practical value and significance. A fact which gives us the basis of cunning, blessing, wishes, omens, and charming-practical folklore to call charming prayers.
Keywords: Տեքստաբանական հետազոտութիւններ