Առաջին աշխարհամարտում հայկական կամավորական ջոկատների մասնակցության դասերը - Եփրիկյան, Արմինե (Լիմուշ հրատ.)
Առաջին աշխարհամարտում Ռուսաստանի կողմից Կովկասյան ռազմաճակատում ծավալած գործողությունների ակտիվ մասնակիցը դարձավ հայ կամավորական զինուժը։ Այն իր էությամբ ժողովրդավարական էր. հայ ազգային ազատագրական պայքարի կոնկրետ արտահայտություն: Կովկասյան ռազմաճակատի հրամանատարությունը բազմիցս դրվատել է հայ կամավորներին, առանձնահատուկ ընդգծել նրանց քաջությունն ու հերոսությունը։ Սակայն կամավորական զինուժն ուներ խնդիրներ, այդ թվում ինչպես դրական, այնպես էլ ստվերոտ կողմեր, որոնք հասարակական-քաղաքական շրջաններում, ինչպես նաև առանձին կուսակցական-քաղաքական գործիչների մոտ իրարամերժ գնահատումների տեղիք են տվել: Որքան էլ տարբեր լինեն կամավորական շարժմանը տված գնահատականները, այն հայ ժողովրդի ազգային պայքարի դրսևորում էր իր բոլոր դրական և ստվերոտ կողմերով հանդերձ, որի դասերը միանգամայն ուսանելի էին և արժեքավոր։ Армянские добровольческие силы стали активными участниками действий России на Кавказском фронте в Первой мировой войне. По своей сути она была демократической, конкретным выражением национально-освободительной борьбы Армении. У добровольческих сил были проблемы, включая как положительные, так и теневые стороны, которые приводили к разногласиям в общественных и политических кругах, а также с отдельными партиями и политическими деятелями. Как бы ни отличались оценки добровольческого движения, оно было проявлением национальной борьбы армянского народа со всеми ее положительными и теневыми аспектами, уроки которых были весьма поучительными и ценными. The Armenian volunteer forces became active participants in Russia's actions on the Caucasus front in World War I. It was democratic by its essence, a concrete expression of the Armenian national liberational struggle. The volunteer forces had issues, including both positive and shadow sides, which gave rise to disagreements in public and political circles, as well as with individual parties and political figures. No matter how different the assessments of the volunteer movement were, it was a manifestation of the Armenian people's national struggle with its entire positive and shadow aspects, the lessons of which were quite instructive and valuable.
Keywords: Պատմություն