Օսմանյան կառավարության 1916 թ. հուլիսի 19-ի «Կանոնագիր Հայոց կաթողիկոսութեան եւ պատրիարքութեան» օրինագիծը - Հարությունյան, Վահագն (Լիմուշ հրատ.)
Առաջին աշխարհամարտի տարիներին թուրքական կառավարության կողմից Հայ Առաքելական եկեղեցու նվիրապետության դեմ կատարված ոճրագործություններից ամենասարսափելին թերևս «Կանոնագիր Հայոց Կաթողիկոսութեան եւ Պատրիարքութեան» օրինագիծն էր, որը թվագրված է 19 հուլիսի /1 օգոստոսի 1916 թ.: Կանոնագիրը բաղկացած էր առաջաբանից, 3 գլուխներից և 39 հոդվածներից: Օրինագծի հիմնական նպատակը արևմտահայոց հոգևոր իրավակարգի ձևախեղումն էր, ըստ որի՝ պիտի չեղարկվեր 1863 թ.արևմտահայերի ազգային Սահմանադրությունը, պիտի վերանար Կ.Պոլսի հայոց պարիարքությունը, Սսի կաթողիկոսական աթոռը պիտի տեղափոխվեր Երուսաղեմ, Ա արևմտահայության հոգևոր կենտրոն պիտի հռչակվեր Երուսաղեմի Հայոց վանքը և կաթողիկոս-պատրիարքի իրավասության տակ պիտի դրվեին Աղթամարի կաթողիկոսությունը, Կ.Պոլսի և Երուսաղեմի պատրիարքությունները: During the years of the First World War among the most terrifying crimes of the Turkish government against the clergy of the Armenian Apostolic Church was the bill on "The Statute of the Armenian Catholicosate and Patriarchy", which dated July 19, 1914. The statute consisted of the Introduction, three chapters and 39 articles.The main purpose of the Bill was the profanation of the spiritual order in Western Armenia, according to which the national Constitution of Western Armenians, dated 1863, was to be dissolved, the Armenian Patriarchy of Constantinople was to be eliminated, the throne of the Catholicos of Sis was to be replaced to Jerusalem, the spiritual centre of Western Armenia was to become the Armenian Church of Jerusalem and the Catholicos- Patriarch was to undertake the jurisdiction over Akhtamar Catholicosate, as well as over the patriarchates of Constantinople and Jerusalem. The hidden, but, at the same time, obvious purpose of this program was to interrupt all the connections of western Armenians with the legal and administrative institutions of the Echmiadzin Catholicosate. В годы Первой мировой войны среди самых ужасающих преступлений турецкого правительства против духовенства Армянской Апостольской церкви был законопроект «Положение о Католикосате и Патриархате Армении» от 19 июля 1914 года. Состоял он из введения, трех глав и 39 статей. Основной целью законопроекта была профанация духовных порядков в Западной Армении, согласно которой национальная конституция западных армян, датированная 1863 годом, должна была быть распущена, Константинопольский Патриархат должен был быть ликвидирован, трон Католикоса Сис должен был быть перенесен в Иерусалим, духовным центром Западной Армении должна была стать Армянская церковь Иерусалима, а Католикос-Патриарх должен был взять на себя юрисдикцию над Католикосатом Ахтамар, а также над патриархатами Константинополя и Иерусалимаю Скрытая, но в то же время очевидная цель этой программы заключалась в том, чтобы прервать все связи западных армян с юридическими и административными учреждениями Католикосата Эчмиадзина.
Keywords: Կիլիկիահայություն; Պատմություն