Պ. Ա. Ստոլիպինի առաջարկները Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի կարգավիճակի իջեցման հարցի շուրջ 1906-1910 թթ. - Ավոյան, Սաթենիկ (Լիմուշ հրատ.)
1906-1910 թվականների ընթացքում ցարական կառավարությունը շարունակում էր ուշադրությամբ հետևել Էջմիածնի յուրաքանչյուր քայլին և վերջինիս ներքին գործերին միջամտելու առիթը երբեք բաց չէր թողնում: Դրա անմիջական արդյունքը եղավ կաթողիկոսի հրավիրած Կենտրոնական ժողովի ցրումը, որն անցել էր նախապես իր նախանշած հարցերի սահմանը: Իսկ Մ. Խրիմյանի մահից հետո Պ.Ա. Ստոլիպինը ժամանակը պատեհ համարեց, նախքան նոր կաթողիկոսական ընտրությունները, կաթողիկոսի կարգավիճակը հստակեցնելու և նրա իրավունքները սահմանափակելու համար: Սակայն, արքունիքի առավել ճկուն դիվանագետները` ի դեմս Ի.Ի. Վորոնցով-Դաշկովի և Ա.Պ. Իզվոլսկու, անժամանակ համարեցին Պ. Ստոլիպինի մոտեցումները: Հանդիպելով վերջիններիս սուր քննադատությանը` Պ.Ա. Ստոլիպինի բոլոր փորձերը ձախողվեցին: В период 1906-1910 гг. царское правительство продолжало внимательно следить за каждым движением Эчмиадзина и не потеряла возможность вмешаться в его внутренние дела. Результатом стал разгон Центрального собрания, созванного католикосом. А после смерти М. Хримяна, П. А. Столыпин считал уместным до избрания нового Патриарха, уточнить статус католикоса и ограничить его права. Но более гибкие дипломаты страны, в лице И. И. Воронцова-Дашкова и А. П. Извольского сочли предложения П. А.Столыпина несвоевременными. Встретив резкую критику последних, все попытки П. А. Столыпина провалились. The tsarist government continued to closely follow every step of Etchmiadzin in 1906-1910 and would not hold the opportunity to intervene with its internal affairs. Its direct result was the dissolution of the Central conference held by Catholicos. After M. Khrimyan’s death P. A. Stolypin considered that it was the good time to clarify the status and limit the rights of Catholicos before the election of the new Patriarch. However, the more flexible diplomats of the Court, such as I.I. Vorontsov-Dashkov and A.P. Izolvski deemed Stolypin’s proposals untimely. Facing their sharp criticism P. A. Stolypin’s all attempts failed.
Keywords: Հայկական եկեղեցիներ; Ամենայն Հայոց կաթողիկոս